Τώρα, τι καταπιάνομαι μ’ αυτό το θέμα. Άσε τον κόσμο ήσυχο να πιστεύει ή να μην πιστεύει ό,τι θέλει. Ανεξιθρησκεία έχουμε! Μη θρησκεία έχουμε; Έχουμε. Αλλά μόνο στα «χαρτιά» Στην πράξη είναι θέμα κοινωνικής συνείδησης.

Ναι, αλλά και θέμα πρακτικής «διαμόρφωσης» της κοινωνικής συνείδησης. Όμως και τα «χαρτιά», δεν είναι για «περιτύλιγμα» και άλλες εύοσμες συνήθως χρήσεις.

Ως εκ τούτου, το παρόν σημείωμα, αναγνωρίζω πως απευθύνεται σε περιορισμένο αριθμό αναγνωστών προβληματισμένων, δύσπιστων, αμφισβητιών, αγνωστικιστών. Σεβόμενος τις απόψεις και την καλή πίστη των εύπιστων, ας αποτολμήσω να μεταφέρω συνοπτικά σ’ αυτόν τον περιορισμένο χώρο τις απόψεις μου, τις γνώσεις μου, τις πεποιθήσεις μου επί του θέματος.

Το βάρος της ανάλυσης δεν πέφτει στη θρησκειολογία, αλλά, στην κοινή γενεσιουργό αιτία όλων των θρησκειών – πέραν των εθνοφυλετικών συνδέσμων – που είναι η “πρωτόγονη άγνοια” και ο διαχρονικός φόβος του θανάτου.

 

Η πρωτόγονη άγνοια

Γνωστό το φαινόμενο των κεραυνών σε μια καταιγίδα – γνωστό ως φυσικό φαινόμενο ηλεκτρικής εκκένωσης μεταξύ ηλεκτρικά φορτισμένων νεφών.

Ο σύγχρονος, στοιχειωδώς μορφωμένος άνθρωπος το γνωρίζει αυτό, όπως το περιγράψαμε παραπάνω.

Δεν γνωρίζει όμως – δηλαδή έχει σχετική άγνοια – πως φορτίζονται ηλεκτρικά τα νέφη, εκτός και είναι ειδικός (φυσικός επιστήμονας, μετεωρολόγος κ.λπ.).

Ο σύγχρονος άνθρωπος με τη «σχετική άγνοια», μπορεί ακόμη να γνωρίζει ότι η ηλεκτρική εκκένωση γίνεται μεταξύ ενός αρνητικά φορτισμένου νέφους και ενός θετικά φορτισμένου σημείου (έδαφος, θάλασσα, άλλο νέφος). Και να ξέρει βέβαια, τι είναι αυτά τα «αρνητικά» και τα «θετικά», τι σημαίνουν και πώς γίνονται. Σπανίως όμως γνωρίζει ότι μπορεί να υπάρξει ηλεκτρική εκκένωση, δηλαδή κεραυνός, μεταξύ δύο αρνητικά φορτισμένων νεφών! Για να το γνωρίζει αυτό πρέπει να είναι ή φυσικός επιστήμων, ή ηλεκτρονικός ή μαθηματικός (το συνάγει), ή φιλόσοφος με βασικές επιστημονικές γνώσεις. Oπότε θα ξέρει πως ένα νέφος με αρνητικό φορτίο 5 εκατομμύριο volts π.χ. είναι θετικό σε σχέση μ’ ένα πλησίον του νέφος με αρνητικό επίσης φορτίο 10 εκατομμύρια V! Aυτό δεν το ήξερε ούτε ο ...Αριστοτέλης.

Και εν πάσει περιπτώσει ο σύγχρονος «σχετικά μορφωμένος άνθρωπος» με τη σχετική άγνοια, δεν πιστεύει ότι ο κεραυνός βγήκε από τη φαρέτρα του Δία, ή κάποιου άλλου θεού, για να τιμωρήσει τους αμαρτωλούς!

Ο πρωτόγονος άνθρωπος που κουλουριαζόταν απ’ το φόβο του, σαν το σκύλο μου, όταν άκουγε την τρομερή ομοβροντία των κεραυνών την ώρα που ο συννεφιασμένος ουρανός άστραφτε απ’ άκρη σ’ άκρη, λες και βρισκόταν σ’ εξέλιξη κάποια τιτανομαχία εξωγήινων γιγάντων με υπερφυσικές δυνάμεις, τί θέλατε να σκεφθεί για να εξηγήσει αυτό το φοβερό φαινόμενο!

Κάποιοι σοφοί γέροντες, που είχαν βιώσει αρκετές φορές στη ζωή τους αυτό το φοβερό φαινόμενο που έκαιγε δάση, έσπαγε βράχους και απανθράκωνε ανθρώπους που έτρεχαν να κρυφτούν κάτω από κει που καιροφυλακτούσε ο μεγαλύτερος κίνδυνος, κάτω από ένα δέντρο, έβγαζαν τη «σοφία» τους με βάση την προσωπική τους εμπειρία και τη φαντασία, για κάποιες υπερφυσικές δυνάμεις, κ.λπ. με σκοπό να συνετίσουν μάλιστα, κάποιους ατίθασους και κακούς – άρα για «παιδευτικούς» λόγους – και επομένως ήταν μια «κοινωνική προσφορά», αλλά και για προσωπικούς ιδιοτελείς, ενδεχομένως, ενδόμυχους σκοπούς επικυριαρχίας.

Με τα δεδομένα που είχε στη διάθεσή του, με τις γνώσεις του, αυτά τα συμπεράσματα μπορούσε να βγάλει και μάλιστα επωφελώς δι’ εαυτόν και αλλήλους!

Αυτός όμως ο γέρος με τ’ ατίθασα γένια, όπου η κάθε ζάρα του αποτύπωνε τις φοβερές εμπειρίες μιας μακρόχρονης ζωής, είχε μέσα του τη φλόγα της επιστήμης· την Περιέργεια! Να εξηγήσει το τι, το πώς και γιατί. Αυτός ο ευφάνταστος, ο απατεώνας, ο Μάγος, που τον έτρεμαν και τον σέβονταν όλοι οι νεότεροι, ήταν η επιστήμη στα σπάργανα ή στο σπέρμα. Ήταν το πρόπλασμα της Επιστήμης. Ήταν η ενσάρκωση της πρωτόγονης άγνοιας!

Δεν γέννησε βέβαια έτσι την επιστημονική γνώση. Γέννησε όμως τους θεούς και τη λατρεία τους. Γέννησε τις θρησκείες.

 

Ο Θάνατος

deathΗ άγνοια λοιπόν καθιστά κάθε τι άγνωστο, φοβερό! Τί είναι αυτό, τι μπορεί να μου προξενήσει; Τί κρύβεται μέσα σ’ αυτό το σκοτεινό δωμάτιο; Τί καιροφυλακτεί στις απόκρημνες ρεματιές και στα βαθύσκιωτα δάση αυτού του βουνού που κρύβει τον ήλιο μέχρι αργά την αυγή, μέχρι να σκαρφαλώσει στην κορφή του και να λάμψει – άλλος δυνατός θεός κι αυτός, που δίνει ζωή, ζεστασιά, θαλπωρή. Που αναγεννά τη φύση κι αντιπαλεύει το σκοτάδι και το θάνατο που καιροφυλακτεί στ’ απόκρημνα φαράγγια.

 

28.2.1986 (3): Gerhard Richter, 1986,
graphite on paper, 21 cm x 29.7 cm

 

Και νικάει πάλι το σκοτάδι, αφού σβήνει σταδιακά στο τέλος της ημέρας το φως του ήλιου, καθώς ο ήλιος αργοπέφτει πίσω απ’ το αντικρινό βουνό ή βυθίζεται μέσα στα βαθιά νερά του πελάγου...

Μα ανασταίνεται και πάλι την άλλη μέρα, κι ολόλαμπρος προβάλλει διαχέοντας τις χρυσακτίνες του, ξανά νικηφόρος! Κακοί θεοί – καλοί θεοί! Το φως, το σκοτάδι – η ζωή και ο θάνατος.

Όμως γιατί φοβάται ο πρωτόγονος κι ο σύγχρονος άνθρωπος; Γιατί ξέρει, γνωρίζει εκ πείρας τί είναι ζωή. Δεν ξέρει τι είναι θάνατος. Η εμπειρία του γι’ αυτό, είναι ο θάνατος των άλλων!

Η ακινησία, η ακαμψία, η έλλειψη πνοής, η παύση δηλαδή της ζωογόνου αναπνοής, το σταμάτημα της λειτουργίας της καρδιάς – καθώς και η παύση όλων των βιολογικών λειτουργιών, η πτώση της θερμοκρασίας του (νεκρού πλέον) σώματος. Έχει προηγηθεί η τελευταία εκπνοή· αυτή που δίνει την αίσθηση της απελευθέρωσης του «πνεύματος» - της «ψυχής»...

Ως εκεί αντιλαμβάνεται ο πρωτόγονος άνθρωπος. Αγνοεί το επέκεινα, το πέραν της ζωής. Και η σύζευξη ελπίδας και φόβου γεννάει τη “μετά θάνατον ζωή”. Με διάφορους τρόπους, με διάφορους μύθους.

Η νεότερη φιλοσοφία μας διδάσκει με έμφαση ότι ο θάνατος είναι μέρος της ύπαρξής μας2. Ενώ η βιολογία, πως το νεκρό σώμα ενός οργανισμού γίνεται μέρος του βιογεωχημικού3 κύκλου της αφθαρσίας της ύλης. Περνάει δηλαδή στην αιωνιότητα. Δεν εξαφανίζεται. Απλά κλείνει τον βιολογικό του κύκλο φυσιολογικά ή βίαια (απρόσμενη περίπτωση).

Αν έτσι δούμε τα πράγματα, μπορούμε να λατρέψουμε τη ζωή, χωρίς το φόβο και την αγωνία του θανάτου – γιατί δεν είναι «πάθος», αλλά κατάσταση - και να ζούμε σαν αθάνατοι, γνωρίζοντας όμως πως ανά πάσα στιγμή ενδεχομένως μπορεί να «κλείσει ο βιολογικός μας κύκλος».


1. Λουκιανός (120-180): «Περί του μη ραδίως (ευκόλως) πιστεύειν διαβολή»
2. Josef Raffner: «Ο ενυπάρχων θάνατος»
3. Richard Dawkins: «Η περί θεού αυταπάτη» και ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ: “Θάνατος” και αυταπάτη.
 
Kώστας Βενετσάνος

 

Αφήστε σχόλιο...

Προτεινόμενο Video

Διαφήμιση

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 72 guests και κανένα μέλος