Αν η εξαφάνιση της ελληνικής λατρείας, ήταν όντως ένα απλό λυσιτελές γεγονός, τότε αυτό θα είχε σαν αποτέλεσμα, όλα τα στοιχεία της αρχαίας λατρείας και οι δοξασίες των παγανιστικών εθίμων, ως και οι προλήψεις, να είχαν ολοσχερώς εκλείψει. Όμως στην πραγματικότητα όλα αυτά αντιπαλαίσαν   σκληρά, γιατί δεν ήταν δυνατόν να παραχωρήσουν χώρο αμαχητί, σε ο,τιδήποτε καινούργιο ενάντιο στοιχείο ήθελε εισρεύσει, όχι μόνο για να συγκατοικήσει, αλλά και για να εκδιώξει τα   ήδη υπάρχοντα ιδεολογήματα.

Ούτως η εξόντωση των ντόπιων αποφθεγμάτων της αρχαιοελληνικής θυμοσοφίας, μερίμνη πάντοτε της ανατολικής θρησκείας, υπήρξε δυσχερής. Τούτο καταφάνηκε από το ότι η αρχαία παράδοση παρέμεινε σχεδόν αναλλοίωτη, τουλάχιστον κατά τον κεντρικό της πυρήνα και κατά τα έθιμα της περιφερικής υπαίθρου.

Ο Όλυμπος μπορεί να μη γέννησε ή στέγασε ποτέ κανέναν εξ αποκαλύψεως Θεό, αλλά και ποτέ δεν εγκατέλειψε τη λατρεία του δικού του, του ορεσίβιου Δία.

Σε επίρρωση δε του αληθούς του λόγου,   έστωσαν οι πληροφορίες που παρέχονται   από τις “Περιηγήσεις” του Παυσανία.  

Φαίνεται λοιπόν, ότι κατά την τέλεση των παγανιστικών μυστηρίων στον αρχαίο Φενεό, οι   ιερείς εκάλυπταν το πρόσωπό τους με το προσωπείο, δηλαδή την φτιαχτή μάσκα, της θεάς Δήμητρας, στην προσπάθεια να την υποδυθούν. Αυτό κατά μια πρόχειρη ερμηνεία, ίσως και να είναι ένα χαρακτηριστικό τεκμήριο προγονικού εθιμικού λειψάνου που μετεκυλίεται στις μεταγενέστερες εορταστικές μεταμφιέσεις των Απόκρεω, οι οποίες ενεργούν σαν όντως απομεινάρι κάποιας αρχαίας ελληνικής παράδοσης. Και εδώ άς μη λησμονούμε, πως αυτές τις αποκριάτικες μεταμφιέσεις και τις εορτές με διονυσιακό υπόβαθρο, η χριστιανική εκκλησία σαφώς αντιλαμβανόμενη την προέλευσή τους, πάντοτε τις απέρριψε.

Πάντως η σχετική βιβλιογραφία των αρχαίων λατρευτικών εορτών, δεν βοηθεί τόσον ώστε να   επιτευχθεί η παράλληλη αναγωγή στην πληρότητά της, και κατά συνέπεια αυτή χωλαίνει. Χωλαίνει βέβαια καθότι ο χριστιανισμός, μέσα στην εξοντωτική πορεία της θρησκευτικής αντεκδίκησης, δεν δίστασε να επιστρατεύσει τον ίδιο τον εξ αποκαλύψεως Θεό του, φροντίζοντας να αμαυρώσει την αγαθότητα και τη δικαιοσύνη της αγάπης Του. Έτσι προς επίτευξη του σκοπού του, φρόντισε και Τον ενέδυσε με τη μεταμόρφωση στον βιβλικό θεό του μίσους των Εβραίων. Ευτυχώς όμως, που υπήρξαν όπως έχω αναφέρει, οι φωτεινές μορφές των μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας, οι οποίοι δια της εμπράγματης αγωνιστικής θυσίας τους, διέσωσαν το λόγο του Χριστού και συγκεκριμμένα της Ορθοδοξίας.

Αλλά άς έρθομε τώρα, με όσα μπορούμε να γνωρίζομε, κοντά στις γιορτές της γέννησης του παιδιού στην Αθήνα.

Ο ερχομός του νεογέννητου αγοριού, αναγγελλόταν με ένα κλάδο ελιάς που στόλιζε την πόρτα, ενώ πάλι για το   κορίτσι, την αναγγελία την έδινε η ανάρτηση μια μάλλινης κορδέλας.

Μέσα στη πρώτη εβδομάδα, οι συγγενείς έφερναν στην οικογένεια δώρα για το βρέφος και φυλαχτά. (Σχετικά να θυμηθούμε τον ασημένιο άγιο Στυλιανό που αποτελούσε το κλασικό δώρο για το βρέφος, αλλά και τα φυλαχτά με άγιο Ξύλο ή γαλάζιες χάντρες για το κακό μάτι, ένας όντως συγκερασμός συνηθειών νέων και παλιών).

Μέσα λοιπόν στην πρώτη εβδομάδα οι αρχαίοι Αθηναίοι άρχιζαν και τις εορτές των “Αμφιδρομίων”. Αυτές ήταν οι εορτές, που σκοπό είχαν να δοθεί το όνομα στο παιδί.   Το βρέφος, μέσα στην αγκαλιά των γονιών του, περιφερόταν επ’ ολίγον στις γειτονιές για να το γνωρίσει ο κόσμος. Σε συνέχεια και φτάνοντας την 13η ημέρα, άρχιζαν οι θυσίες και οι καθαρμοί. Υποθέτω ότι με τις θυσίες γινόταν προσευχή και ικεσία στη θεότητα, να προστατεύει από το κακό το βρέφος, αλλά και να το καθαίρει, δηλαδή να το καθαρίζει και να το απαλλάσσει από κάθε τυχόν ενυπάρχον κληρονομικό κακό ή αμαρτία.

Να που πάλι εδώ μιλάμε για κάθαρση από προπατορικό αμάρτημα, όπως ακριβώς αλληγορικά γίνεται με την τριπλή εμβάπτιση του βρέφους στο νερό της κολυμβήθρας κατά την τέλεση τουχριστιανικού μυστηρίου της βάπτισης. Να θυμηθούμε ακόμα κατά το μυστήριον της βάπτισης και το τυπικόν της περιαγωγής του βρέφους πέριξ κολυμβήθρας, αντιπαραβαλλόμενο με τις περιφορές του βρέφους κατά τα “Αμφιδρόμια”, προκειμένου να δώσουν το όνομά του. Τότε μάλιστα ο αρχαϊκός πατέρας, καθ΄ήν στιγμή έδινε το όνομα του βρέφους, φυσούσε προς τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, πράγμα περίπου ανάλογο που διασώθηκε από την χριστιανική εκκλησία. Και πάλι με τον αρχαίο καθαρμό, αντιπαραβάλλεται το χριστιανικό έθιμο των ευχών του ιερέα στη λεχώνα που “σαράντισε”.

Κατά την αρχαία ελληνική πίστη, τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση, οι τρείς Μοίρες, Κλωθώ, Λάχεσις και Άτροπος, παρακάθονται κοντά στο λίκνο, μυρώνουν το βρέφος και μετρούν το νήμα της ζωής του, και προκαθορίζουν την πορεία της. Η Κλωθώ γνέθει το νήμα και το αρχίζει, η Λάχεσις το ξετυλίγει και το απλώνει και η Άτροπος το κόβει. Οι γονείς θέλουν να τις καλοπιάσουν, και για να πούν λόγια καλά για το παιδί, και αφήνουν δίπλα στο βρέφος καλούδια, γλυκά και μικροδώρα: «Όταν σε εγέννα η μάνα σου, οι μοίρες είχαν γάμο/ σου δώσαν χάρες περισσές, σαν του γιαλού την άμμο», τραγουδά η σημερινή λαϊκή μούσα διασώζοντας τις παλιές δοξασίες.

Κατά την αρχαία παράδοση, το αδράχτι με το νήμα το κρατούσε η Κλωθώ, ακουμπώντας το δε μερικές φορές στη μύτη του παιδιού πιο δυνατά, τού την έγδερνε. Και ο Λουκιανός σχετικά συμπληρώνει, πως «τίποτα δεν υπάρχει, που να μην ορίζεται από τις Μοίρες. Το αδράχτι τους δε που στρέφεται μαστορικά, είναι αυτό που καθορίζει τη ζωή του».

Για τη χριστιανική και μάλιστα Ορθόδοξη   πίστη, η βάφτιση είναι ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα. Είναι η αλληγορική και συμβολική ανακαίνιση της κτίσης επάνω στους νέους κανόνες. Είναι όμως και η ένταξη ενός καινούργιου μέλους στο θρησκευτικό σώμα. Είναι συνάμα και μια ομολογία της “Πίστεως”, την οποία όμως το βρέφος αδυνατεί να την υποσχεθεί. Το έργο τούτο της ομολογίας και της κατήχησης, εδώ το αναλαμβάνει υπεύθυνα ο ανάδοχος. Τώρα κατά πόσο υπεύθυνα το αναλαμβάνει και το κατά πόσο αντιλαμβάνεται την πράξη του μυστηρίου και της υπόσχεσης, αυτό είναι ένα άλλο θέμα. Το τρωτό αυτό σημείο του μυστηρίου, θα έλεγα πως είναι   ένα από τα τρωτά της εκκλησίας μας, η οποία αρκείται στην ληξιαρχική εγγραφή της ένταξης του νέου μέλους στη θρησκευτική κοινότητα.

Έχω την ευκαιρία να διαβάζω τα πεπραγμένα του   ΙΓ΄ Παν. Λειτουργικού Συμποσίου 2011 που έλαβε χώρα στην Τήνο.

Εκεί η συζήτηση διεξοδικά αναλίσκεται στα νοήματα των χριστιανικών μυστηρίων.

Αναφέρεται ότι στο βάπτισμα διαβάζεται η κύρια ευχή του αγιασμού του ύδατος, κατά την οποία   η προκαταρκτική έκφραση θαυμασμού για το έργο της δημιουργίας με τα λόγια: « Μέγας εί Κύριε και θαυμαστά τα έργα σου κ.λ.π.» Ακολουθεί δε το «Σύ εκ τεσσάρων στοιχείων την κτίσιν συναρμόσας», πρόταση η οποία κατ΄ εμένα αναλύεται ως ρήση υποταχτική παραδοχής στην αρχαία Ιωνική κοσμολογική φιλοσοφία. Ταχέως όμως αυτοναιρείται   και αποκαθίσταται το εκ του έρκους των οδόντων ολίσθημα, με την δήλωση και τον παρακάτω τονισμό της υπεροχής   του νέου λόγου: «Σέ τρέμουσιν αι νοεραί πάσαι δυνάμεις, Σέ υμνεί ο ήλιος, Σέ δοξάζει η σελήνη, Σοί εντυγχάνει τα άστρα, Σοί υπακούει το φώς, Σέ φρίττουσιν άβυσσοι, Σοί δουλεύουσιν αι πηγαί». Με τα παραπάνω ευφυώς προσδιορίζεται, η ισοπέδωση πάσης παγανιστικής λατρείας και σε επωδό γίνεται και αναφορά στην πτώση του ανθρώπου, η οποία οσημέραι, γενικώς κοινωνικά διευρύνεται και διαιωνίζεται. Ποιός όμως έχει καταφέρει να προσέξει και να εντρυφήσει στον φιλοσοφικό λόγο αυτού του θεολογικού γράμματος; Και πώς άλλωστε και να θέλει κανείς   να το καταλάβει, και να κατορθώσει να το ξεχωρίσει μέσα από το   μουρμουρητό του ταλαίπωρου ιερέα, ο οποίος εν μέσω των χαχανητών και φωνασκιών, του κατ΄επίφαση χριστεπώνυμου εκκλησιάσματος, κάθιδρως σπεύδει να περαιώσει; Στο απλό αυτό πανηγυράκι που εξελίσσεται το μυστήριο ποιός άραγε να φταίει; Μήπως ενέχεται και η εκκλησία ή οποία δεν απαιτεί την προκατήχηση των συγγενών, αλλά και των συμμετεχόντων στο μυστήριο;


Σημ. στο τέλος της σειράς η βιβλιογραφία.
Στα επόμενα άρθρα ακολουθούν ο γάμος και τα ταφικά έθιμα.

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 49 επισκέπτες και κανένα μέλος