Πώς ο Πυθαγόρας ανεκάλυψε την μουσική κλίμακα


«Πρώτον τε φασί τούτον αποφήναι την ψυχήν κύκλο ανάγκης αμείβουσαν αλλοτ΄ άλλοις ενδείσθαι ζώοις.»

(Και πρώτος αυτός λέγουν ότι μας είπε, πως η ψυχή, κάνοντας αναγκαστικά ένα προδιαγεγραμμένο γύρο μεταβαίνει πότε σε τούτη και πότε σε εκείνη την ύπαρξη).

Διογένης Λαέρτιος

 

Στο προηγούμενο άρθρο, γράφοντας για τον Πυθαγόρα, μου διέφυγε να πώ ότι ο Πυθαγόρας παιδί ακόμα, είχε λάβει μέρος στην 48η Ολυμπιάδα (588-584 π.Χ.) σε αγώνες πυγμαχίας. Αρχικά θέλησε να συμμετάσχει με την ομάδα των παίδων. Επειδή όμως εμφανίστηκε με μακριά μαλλιά και προκλητική βασιλική πορφύρα, τα παιδιά τον γιουχάϊσαν. Οργίστηκε, αποσύρθηκε και με επιμονή επέτυχε να συναγωνισθεί με την ανδρική ομάδα. Το αποτέλεσμα ήταν η καθολική νίκη του και αυτό εξέπληξε τους πάντες. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει, ότι από τα παιδικά του χρόνια στόχευε σε μια εντυπωσιακή παρουσία, γιατί προφανώς πίστευε ότι αυτό ήταν το άλφα και το ωμέγα μιας επιτυχίας.  

Αυτό πάλι καταφαίνεται από το βιογραφικό του, όπου διετείνετο ότι είχε ζήσει πολλές ζωές, σε πολλά δε σώματα είχε ζήσει η ψυχή του. Ελεγε ακόμη, ότι μπορούσε όλα αυτά να τα θυμάται με κάθε λεπτομέρεια. Με δυό λόγια πίστευε στη μετενσάρκωση της ψυχής. Σχετικά έλεγε πως στο παρελθόν, τότε που ακόμα ήταν ο Εύφορβος, τον είχε σκοτώσει ο Μενέλαος. Αυτός δε ο Εύφορβος είχε πάρει την ψυχή του Αιθαλίδη. Όταν λοιπόν πέθανε ο Εύφορβος, η ψυχή του μετενσαρκώθηκε στο σώμα του Ερμότιμου. Από τον Ερμότιμο, θυμάται πως μπήκε στο σώμα του   Πύρρου, ο οποίος ήταν ψαράς στη Δήλο. Όταν πέθανε ο Πύρρος, τότε πια είχε την πέμπτη του μετεμψύχωση, οπότε και έγινε ο τωρινός Πυθαγόρας.

Την ψυχή γενικά ο Πυθαγόρας, τη διαχώριζε σε νου, σε λογικό και σε πάθος. Έλεγε δε, πως το κατώτερο αυτής καταλαμβάνεται από το “Πάθος” και αυτό εδράζεται στην καρδιά. Το επάνω μέρος, αποτελείται από τον “Νού” και το “Λογικό” τα οποία εδράζονται στον εγκέφαλο. Νούν και Πάθος έχουν όλα τα πλάσματα του ζωϊκού βασιλείου, αλλά Λογικό, μοναχά ο άνθρωπος. Τα σώματα θνήσκουν, όμως η ψυχή παραμένει και είναι αθάνατη.

Προχώρησε ακόμα λέγοντας, πως η ψυχή τρέφεται από το αίμα, την κρατούν δε δέσμια, οι φλέβες, οι αρτηρίες και τα νεύρα. Μόλις η   ψυχή απελευθερωθεί από το θνητό σώμα,   περιπλανάται στον αέρα αόρατη. Κοντά της, άγρυπνος συνοδός, βρίσκεται πάντα ο Ερμής, ο οποίος την παρακολουθεί και την κατευθύνει προς έναν προκαθορισμένο και υποχρεωτικό δρόμο, αλλά και κατάληξη. Τις αγνές ψυχές τις οδηγεί στα υψηλά βουνά, όπου το λευκό του χιονιού δείχνει την καθαρότητά τους, τις αμαρτωλές στον Κάτω Κόσμο, όπου τις παραδίνει στις Ερινύες, για να δεχτούν την δέουσα τιμωρία για τις εν τω θνητώ Κόσμω κακές πράξεις τους.   Εξ ού και ο Ερμής φέρει την διπλή ονομασία: Πυλαίος και Χθόνιος.

Πιο πάνω ανέφερα, ότι ο Πυθαγόρας διακατείχετο από το πάθος του εντυπωσιασμού. Αυτό επιβεβαιώνεται και εκ του παρακάτω θρυλουμένου γεγονότος. Όταν ο Πυθαγόρας πήγε στην Ιταλία, κρύφτηκε σε ένα υπόγειο, όπου και εξαφανίστηκε για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Με τη σύμπραξη της μητέρας του, φρόντισε να μαθευτεί ο δήθεν θάνατός του. Είχε δε αφήσει εντολή στη μητέρα του, να καταγράφει λεπτομερώς κάθε τι που συνέβαινε στην τοπική και όχι μόνο κοινωνία και να τον ενημερώνει στην κρυψώνα του σχετικώς. Μετά από κάποιο χρόνο, πιθανώς όπως προανέφερα μακρύ, αιφνιδιαστικά έκανε την παρουσία του στον γήϊνο κόσμο. Αδυνατισμένος και φροντισμένα ταλαιπωρημένος, κάτωχρος εξαϋλωμένος έκανε   μια θριαμβευτική εμφάνιση στη θνητή κοινωνία. Όλοι αιφνιδιάστηκαν. Τα έχασαν. Τον αγκάλιασαν, τον ψαχούλευαν ερευνητικά, έκλαιγαν από χαρά, μαζί και θρηνούσαν. Αυτόν που θεωρούσαν για πολλά χρόνια πεθαμένο, τον είχαν τώρα μπροστά τους ζωντανό. Ηξερε και τους απαριθμούσε, κάθε τι που είχε συμβεί στους συντοπίτες του κατά τα χρόνια της απουσίας του. Και αυτοί τώρα τον έβλεπαν και τον πίστεψαν σαν προφήτη, σαν θεό. Αυτό ήταν. Όλοι έκτοτε, γονυπετείς παραδόθηκαν στη διδασκαλία του.

Δεν θα ήθελα πάλι να μου πεί κάποιος εξ υμών, ότι με τα γραφόμενά μου επιχειρώ να μειώσω την αξία του μεγάλου και παγκοσμίως διαχρονικά παραδεδεγμένου, αυτού πνευματικού ανδρός. Κάτι τέτοιο θα ήταν τουλάχιστον από μέρους μου ανόητο. Εγώ αντλώ και απλώς μεταφέρω πληροφορίες από τα γραπτά του Διογένη Λαέρτιου, που θέλγουν με αυτό το χαριτωμένο σκηνικό.

Ο Πυθαγόρας σύμφωνα με τη μαθηματική θεωρία του, θεωρούσε σαν πρώτη αρχή του κόσμου την “μονάδα”· από τη μονάδα έλεγε βγαίνει μια “αόριστη δυάδα” και από αυτή τη δυάδα βγαίνουν οι “αριθμοί”. Ο Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης συμπληρώνει «και πάντα τα μη γιγνωσκόμενα αριθμόν έχοντι», δηλαδή και όλα τα πράγματα, τουλάχιστον αυτά που μπορούμε να μάθομε, έχουν τον αριθμό τους και είναι ταυτισμένα με αυτόν. Οπότε   κάθε τι που δεν μπορεί να ερμηνευθεί σε μαθηματική γλώσσα, δεν υπάρχει. Εν συμπεράσματι η φύση του αριθμού, δεν επιδέχεται κανένα ψεύδος.

Από τον Ιωάννη Στοβαίο, πάλι μαθαίνομε, ότι ο Πυθαγόρας με την αρχή της “δυάδας”, εννοούσε ότι όλα τα πράγματα, πηγαίνουν ανά δύο και μάλιστα σε αντίθετη δομή. Έτσι οι Πυθαγόρειοι μιλούσαν για το πέρας και το άπειρον, το περιττόν και το άρτιον, το έν και το πλήθος, το δεξιόν και το αριστερόν, το άρρεν και το θήλυ, το ηρεμούν και το κινούμενον, το ευθύ και το καμπύλον, το φως και το σκότος, το αγαθόν και το κακόν, το τετράγωνο και το ετερόμηκες.

Θα κλείσω το σημερινό άρθρο με το πώς ο Πυθαγόρας ανεκάλυψε την μουσική κλίμακα.

Ο Ιάμβλιχος μάς λέει πως κάποτε ο Πυθαγόρας περνούσε έξω από ένα χαλκουργείο. Οι τεχνίτες χτυπούσαν με τα σφυριά τους τον χαλκό.   Τότε παρατήρησε, ότι ο ήχος που έβγαινε ήταν διαφορετικός, ανεξάρτητα από τη δύναμη των χτυπημάτων, αλλά και του σχήματος των σφυριών. Πήρε λοιπόν τέσσερις χορδές όλες ισομεγέθεις και από το ίδιο υλικό.   Αφού έστριψε επιμελώς την κάθε μια αυτές, τις στερέωσε ξεχωριστά από το επάνω άκρο σε ένα σταθερό σημείο και στο κάτω κρέμασε ένα βαρίδι. Φρόντισε δε οι χορδές να έχουν το ίδιο μήκος. Στη συνέχεια άρχισε να χτυπά τις χορδές ανά δύο και να σημειώνει, ποιές έβγαζαν τον ίδιο ήχο. Με τις συμφωνίες των ήχων εκείνων, επινόησε τη Μουσική κλίμακα.

Αλλά στο επόμενο άρθρο, έπεται η συνέχεια.

 

Βοηθήματα

1) Διογένης Λαέρτιου: “Βίοι Φιλοσόφων”, Εκδ., Γεωργιάδη

2) “Αρχαίοι Έλληνες Μαθηματικοί”, Ιστορικά Ελευθεροτυπίας, τευχ. 122/ 2002΄

3) Ιωάννη Στοβαίου: “Ανθολόγιον”, Εκδ. Γεωργιάδη

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 196 guests και κανένα μέλος