η Πέμπτη ήταν ημέρα αφιερωμένη στον Μεγάλο Θεό Δία
Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή Μεγάλη Σαρακοστή, είναι η Χριστιανορθόδοξη χρονική περίοδος της αυστηρής νηστείας, η οποία διαρκεί 40 ημέρες, προς ανάμνηση της νηστείας του Χριστού στην Έρημο και προετοιμάζει τους πιστούς πνευματικά, ψυχικά και σωματικά για το Άγιον Πάσχα!
Η κινητή εκκλησιαστική περίοδος των 10 εβδομάδων της Ορθόδοξης Χριστιανικής παράδοσης, που ξεκινά από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και λήγει το Μεγάλο Σάββατο ονομάζεται «Τριώδιο»!
Η ονομασία προήλθε από το ομώνυμο λειτουργικό βιβλίο της εκκλησιαστικής υμνογραφίας, που περιέχει τους Κανόνες του Όρθρου με τρεις ωδές, αντί εννέα και ταυτίζεται λαϊκά με την περίοδο της Αποκριάς, στη οποία συμπεριλαμβάνεται και η Τσικνοπέμπτη!
Η Τσικνοπέμπτη γιορτάζεται τη δεύτερη εβδομάδα της Αποκριάς (της Κρεατινής), 11 ημέρες πριν την Καθαρά Δευτέρα και είναι ημέρα αφιερωμένη στην κατανάλωση των ψητών, κόκκινων κυρίως κρεάτων, με την τσίκνα να κυριαρχεί, προμηνύοντας την έναρξη της Σαρακοστής!
Επιλέχθηκε η Πέμπτη, επειδή η Τετάρτη κι η Παρασκευή, σύμφωνα με την Ορθοδοξία, είναι ημέρες νηστείας!
Η λεγόμενη Τσικνοπέμπτη σηματοδοτεί την τελευταία μεγάλη κρεατοφαγία, πριν τη νηστεία της Μ. Σαρακοστής!
Οι ρίζες της Τσικνοπέμπτης είναι καθαρά ελληνικές και συνδέονται με τις Βακχικές γιορτές, δηλαδή με τις γιορτές του Θεού Διονύσου και σχετίζονται με την αναγέννηση της φύσης και την εφορία της Γης!
Κατά την αρχαιότητα, η Πέμπτη ήταν ημέρα αφιερωμένη στον Μεγάλο Θεό Δία και λεγόταν Διώνη, δηλαδή «ημέρα του Διός», ενώ η τσίκνα των ψητών κρεάτων, δηλαδή το σύννεφο της κάπνας, που περιείχε την μυρωδιά του ψητού κρέατος και του καμένου λίπους, θεωρείτο τροφή των Ολύμπιων Θεών (αναφέρεται στους Όρνιθες του Αριστοφάνη)!
Η σφαγή των προς θυσία ζώων, γινόταν με ιερό τελετουργικό τρόπο, αφού πρώτα την εξάγνιζε με προσευχές ο ιερέας του εκάστοτε ναού και ακολουθούσε το ψήσιμο των κρεάτων, το οποίο γινόταν πάντα στους βωμούς του ναού και ποτέ στα σπίτια!
Τα ψημένα κρέατα μοιράζονταν στους πιστούς, η τσίκνα γινόταν προσφορά προς τους θεούς και τα σπλάχνα τα άφηναν στο αναμμένο βωμό και πήγαιναν κάποιοι περιθωριακοί τύποι για να τα πάρουν!
Η συμπεριφορά εκείνων των ανθρώπων ήταν βίαιη, γιατί με γροθιές, με κλοτσιές (=πυξ λαξ) και με υβρεολογίες, προσπαθούσε ο καθένας να αρπάξει περισσότερα ψημένα σπλάχνα!
Τα απρεπή λόγια, επειδή τα έλεγαν δίπλα στο βωμό, ονομάστηκαν: «βωμολοχίες» και η προσφορά των ψημένων σπλάχνων: «ευσπλαχνία» (λέξεις που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα)!
Ο Διόνυσος είχε πολλές ομοιότητες με τον Χριστό, γιατί παρουσιαζόταν σαν γιος του Θεού Δία, γεννημένος από τον πατέρα του, Θεό και όχι δημιουργημένος από αυτόν!
Η μητέρα του Διονύσου Σεμέλη, τον είχε συλλάβει με την δύναμη θαύματος, εφόσον δεν εφαρμόστηκαν οι νόμοι της φύσης!
Ο Διόνυσος, του οποίου το όνομα σήμαινε: «ο νους του Δία», ονομάστηκε «Θείο Βρέφος» και «καλός ποιμήν», είχε σαν ιερά φυτά την άμπελο και τον κισσό και έκανε θαύματα. Το σώμα του το συμβόλιζαν με τον άρτο και το αίμα του με το κόκκινο κρασί και εθεωρείτο Λυτρωτής του λαού!
Η σπουδαιότερη όμως ομοιότητα ήταν ο βίαιος θάνατος και η τριήμερη Ανάστασή του, δοξάζοντας τον θρίαμβο της ζωής και την αναγέννηση της φύσης, η οποία εορταζόταν κάθε χρόνο!
Οι πρόγονοι των Ελλήνων εόρταζαν 22 Αναστάσεις, όπως την Ανάσταση του Άδωνη, στην εορτή των Αδωνείων, του Υάκινθου, γιου του βασιλιά των Αμυκλών (πόλη κοντά στη Σπάρτη), στην εορτή των Υακινθείων, της Περσεφόνης, κόρης της Θεάς Δήμητρας, στην εορτή των Ελευσινίων Μυστηρίων κ.α.
Ο Χριστιανισμός αν και χρησιμοποίησε όλα σχεδόν τα σύμβολα του Διονύσου, τον θεώρησε έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς του! Δεν μπόρεσε όμως να απαλλαγεί από αυτόν, αν και είχε την πλήρη κρατική υποστήριξη, από το θεοκρατικό καθεστώς της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, ιδίως κατά την εποχή της διακυβέρνησης του αυτοκράτορα Θεοδοσίου, ο οποίος ήταν ορκισμένος πολέμιος σε κάθε τι ελληνικό, ακόμα και στο άκουσμα του ονόματος: «Έλλην»!
Οπότε στα τέλη του 7ου αιώνα μ.Χ., η Στ' Οικουμενική Σύνοδος ασχολήθηκε με τον Διόνυσο, απαγορεύοντας ρητά στους χριστιανούς να τον επικαλούνται και να χρησιμοποιούν διονυσιακά προσωπεία, δηλαδή επέβαλε μια ολοκληρωτική απαγόρευση των μεταμφιέσεων και των καρναβαλικών εκδηλώσεων, αφού κάθε τι ελληνικό το θεωρούσαν ειδωλολατρικό και παγανιστικό, αν και το οικειοποιούντο!
Η Τσικνοπέμπτη του έτους 2026, πέφτει στις 12 Φεβρουαρίου, και καλώς εχόντων των πραγμάτων θα εορτασθεί όπως τα τελευταία χρόνια, με μια μορφή άκρως καταναλωτική, με ψησταριές στις πλατείες, στους δρόμους και στα πεζοδρόμια!
Ευτυχώς που ακόμα γιορτάζεται και στα σπίτια, με γνωστούς και φίλους, μέσα σε οικογενειακή θαλπωρή, με άφθονο κρασί, τραγούδι, χορό, με διάφορους αστεϊσμούς και με κεντρική δραστηριότητα το ψήσιμο των κρεάτων!
Από την Τσικνοπέμπτη ξεκινά ο Βλάχικος γάμος που γίνεται στην πλατεία της Θήβας, με σατυρική αθυροστομία, κέφι και χορό, που τελειώνει την Καθαρή Δευτέρα!
Ο Βλάχικος γάμος είναι κι αυτός κατάλοιπο της πανάρχαιας λατρείας του Διονύσου και γίνεται στη Θήβα, εφόσον η μητέρα του Διονύσου ήταν κόρη του ιδρυτή και βασιλιά της Θήβας, Κάδμου και της Αρμονίας, της αδελφής του βασιλιά της Τρωάδας Δάρδανου!
Ο Κάδμος ήταν αδελφός της Ευρώπης της μητέρας του Μίνωα, που έδωσε το όνομά της στην Ήπειρο Ευρώπη και ήταν αδελφή του Θάσου, βασιλιά της Θάσου, του Κίλικα βασιλιά της Κιλικίας, του Φοίνικα βασιλιά της Φοινίκης, ενώ όλα ήταν παιδιά του βασιλιά και ιδρυτή της ελληνικής Φοινίκης Αγήνορα και της Τηλεφάσσας!
Στη Πάτρα γιορτάζεται ο γάμος της Γιαννούλας της κουλουρούς. Στην Κέρκυρα τα Κορφιάτικα Πετεγολέτσια (κουτσομπολιά)! Στις Σέρρες ανάβουν και πηδάνε φωτιές μετά το ψήσιμο των κρεάτων! Στην Κομοτηνή γίνεται ανταλλαγή φαγώσιμων δώρων μεταξύ αρραβωνιασμένων.
Στη νήσο Ίο γυρνάνε στη Χώρα μασκαράδες με κουδούνια! Στον Πόρο οι νέοι κλέβουν ένα μακαρόνι για να το βάλουν κάτω από το μαξιλάρι τους και να ονειρευτούν ποια θα νυμφευτούν!
Στην Πελοπόννησο σφάζουν χοιρινά και φτιάχνουν τοπικά εδέσματα. Στη Σκόπελο γίνεται κοινό γλέντι στην περιοχή Πεύκο.
Και γενικά σε κάθε πόλη, χωριό και γωνιά της Ελλάδας, στήνεται ένα θερμό γλέντι!
Χρόνια Πολλά και καλή Τσικνοπέμπτη, σε όλους τους απανταχού Έλληνες, με τα άσβηστα και μοναδικά πανάρχαια ελληνικά έθιμα και με συντροφιά την σωφροσύνη, για αποτροπή κάθε δυσάρεστου συμβάντος!
Φαίδρα Φραγκομανώλη - Κοκόλα
