«Για όσα δεν φαίνονται όπως και για τα θνητά πράγματα σαφή γνώμη έχουν μόνο οι θεοί.  Εμείς οι άνθρωποι δεν είμαστε σε θέση παρά μόνο να εικάζομε και συμπεραίνομε».
Αλκμαίων

Ο Αλκμαίων ή Αλκμέων, γυιός του Πείριθρου, γεννήθηκε τον 5ο π.Χ.  αιώνα στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας· πόλη γνωστή για την ιατρική της σχολή και τον περίφημο γιατρό της Δημοκίδη....

Αλκμαίων, ο Κροτωνιάτης


«Για όσα δεν φαίνονται όπως και για τα θνητά πράγματα σαφή γνώμη έχουν μόνο οι θεοί.  Εμείς οι άνθρωποι δεν είμαστε σε θέση παρά μόνο να εικάζομε και συμπεραίνομε».

Αλκμαίων


Ο Αλκμαίων ή Αλκμέων, γυιός του Πείριθρου, γεννήθηκε τον 5ο π.Χ.  αιώνα στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας· πόλη γνωστή για την ιατρική της σχολή και τον περίφημο γιατρό της Δημοκίδη.


Ο Αλκμαίων, ιατρός και φυσικός, ήταν προσωπικός μαθητής  του  Πυθαγόρα, είχε την τύχη να εργαστεί κοντά του, έγραψε δε πολλά έργα. Το ‘’Περι Φύσεως’’,  το κυριότερο από τα γραπτά του διασώζεται μόλις σε αποσπάσματα και εντυπωσιάζει. Τα όρια της ανθρώπινης γνώσης και της ζωής αναλύονται και οι κανόνες  και προϋποθέσεις για την υγεία και ομαλή  λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού του, κατέχουν  το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του ιατροφιλόσοφου.

Εντρυφεί και μελετά φυσιολογία  και  ψυχολογία του ανθρώπου, ενώ για τα μεταφυσικά προβλήματα τηρεί σχετική σιγή.

Πιστεύει στον κανόνα της ισορροπίας  που προκύπτει από τις ισοδύναμες αντιθέσεις. Αυτή την αρχή των ‘’εν τω κόσμω αντιθέσεων’’, πρώτος την εισήγαγε ο Αναξίμανδρος,  την δεχότανε  ο Παρμενίδης και την πίστευε και ο Ηράκλειτος. Ο Ηράκλειτος πρέσβευε ότι η ενότητα των πάντων κρύβεται κάτω από την επιφάνεια και εκείνο που φαίνεται είναι η αρμονία, που εξαρτάται από μια ισορροπία αντίδρασης μεταξύ των ‘’αντιθέτων’’. Ο Αλκμαίων  πρόβαλε  σαν κανόνα για την υγεία την ‘’ισονομίαν‘’ των δυνάμεων.

Όπως δε αναφέρει ο φιλόσοφος Φιλόλαος, υπέρμαχος και αυτός της σχολής των αντιθέτων,  όταν μιλούσε ’’περί φύσεως και αρμονίας’’: «Τα μεν ών ομοία και ομόφυλα αρμονίας ουδέν επεδέοντο, τα δε ανόμοια μηδέ  ομόφυλα  μηδέ ισοταγή  ανάγκα τα τοιαύτα αρμονία συγκεκλείσθαι, αι μέλλοντι εν κόσμω κατέχεσθαι».

Τουτέστιν   τα πράγματα που ήταν όμοια και ομόφυλα  δεν είχαν ανάγκη από την  αρμονία, αλλά εκείνα που ήταν ανόμοια  και δεν ήταν ούτε ομόφυλα,  ούτε της ιδίας τάξης, έπρεπε να συναρθρωθούν από την αρμονία, αν επρόκειτο να σχηματίσουν ένα συνεκτικό σύμπλεγμα μέσα σε ένα τακτοποιημένο κόσμο.  

Ο Αλκμαίων,  πιο απλά, πίστευε ότι οι ποσότητες  του υγρού και ξηρού  που είναι αντίθετες, όπως   του θερμού και ψυχρού,  του γλυκού και πικρού, πρέπει να ευρίσκονται  σε μια αρμονική σχέση  σε ένα γερό οργανισμό. Αν επικρατήσει  το ένα  σε βάρος του άλλου, επέρχεται μια ανώμαλη κατάσταση, με συνέπεια τη νόσο:  «Η μοναρχία, η μεμονωμένη δηλαδή κυριαρχία του ενός από αυτά προκαλεί την αρρώστια… Η υγεία, είναι η συμμετρική ανάμιξη των ποσοτήτων».


Μια μοναρχία λοιπόν στην υπεροχή της, καταλύει τον  ρυθμιστικό παράγοντα.

Πολύ πιο προχωρημένος ο ιατροφιλόσοφος  μετέφερε  αλληγορικά αυτή την αρχή της αλληλοεπίδρασης και ισορροπίας  στη  δόμηση  των ανθρωπίνων κοινωνιών.  Γι’ αυτό και «σε μια  ευνομούμενη πολιτεία, η δύναμη που καταπατά την αρχή των ίσων δικαιωμάτων και την ισονομία, πρέπει -από τους πολίτες -να επαναφέρεται στην  ευταξία». 

Με άλλα λόγια απολυταρχικά ή ολιγαρχικά συστήματα  διακυβέρνησης μιάς πολιτείας αποτελούν νοσηρή κατάσταση και έχουν να αντιμετωπίσουν το σύσσωμο δημοκρατικό φρόνημα των πολιτών.


Τα ίδια υποστήριζε και ο Αναξίμανδρος λέγοντας πως  «η υπεροχή της μιάς κατάστασης (ουσίας) σε βάρος της άλλης  είναι αδικία, η οποία επιφέρει  όχι μόνο την τιμωρία του ενόχου αλλά μάλιστα  παίρνει και κάτι παραπάνω από τον φταίχτη προς όφελος του θύματος».

Γίνεται κάτι ανάλογο με την  ‘’δίκην  του χρόνου’’, δηλαδή  την  απόδοση δικαιοσύνης στην ισορροπία του χρόνου, ανάμεσα στην ημέρα και νύχτα:  όταν μεγαλώνει η νύχτα μικραίνει η ημέρα.

Ίσως, σε  αυτή την ισορροπία ανάμεσα σε δυό σφαίρες, όσον αφορά τον σχηματισμό της εγω–ταυτότητάς μας, ή άλλως πως, του “I and Me” (εγώ και ο εαυτός μου) του  G. H. Mead, αναφέρεται ο Δημήτρης Τσαρδάκης,  όταν μας λέει ότι «η γένεση του ‘’Εαυτού’’ συνδέεται αρχικά με την διαρκώς αυξανόμενη ικανότητα ανάληψης του ρόλου του εξειδικευμένου “Άλλου’’ (π. χ. μητέρα πατέρας δάσκαλος)».

Ξαναγυρίζω στον Αλκμαίωνα. Από τα γραπτά του μαθαίνομε πως πρέσβευε  ότι  ο εγκέφαλος είναι το κεντρικό όργανο με το οποίο συνδέονται όλες μας οι αισθήσεις. «Αίσθηση έχουν και τα ζώα. Αλλά δεν καταλαβαίνουν, δεν κατανοούν, γι΄αυτό δεν λειτουργούν σαν τον άνθρωπο. Και αυτή είναι η διαφορά».

Στις φιλοσοφικές του συγκεντρώσεις, αναφερόταν  και του άρεσε να παίρνει θέση για τον θάνατο. «Ο θάνατος είναι η φυσιολογική  βιολογική κόπωση του οργανισμού», έλεγε.

«Μα γιατί να πεθαίνομε;» τον ρωτούσαν.

«Οι άνθρωποι πρέπει να καταλάβουν κάποτε ότι αυτό που έχει  μια αρχή έχει και ένα τέλος*. Η βιολογική πορεία της ζωής διαγράφει μια ευθεία γραμμή. Αρχίζει και τελειώνει. Δεν διαγράφει κύκλο. Δεν είναι κυκλική ώστε να επανακάμπτει σε μια νέα αρχή».

«Και η ψυχή;» τον ρωτούσαν

«Η ψυχή διαγράφει μια πορεία κυκλική. Γι΄αυτό  και είναι αθάνατη. Δεν πεθαίνει ποτέ».

Δεν δηλώνω παθητικός προγονολάτρης, που άγεται και φέρεται σε ατραπούς μιάς ανόητης υπεροψίας. Αλλά όπως και να το κάνομε, έχω ξαναγράψει ότι τρέφω ιδιαίτερο  σεβασμό σ’ αυτά τα μυαλά, που δυόμιση χιλιάδες χρόνια μπροστά, μπορούσαν και είχαν μια θέση. Και σκέφτονταν τόσο υπέροχα, που τις ιδέες  που κήρυτταν,  οι λαοί τις βρήκαν, τις ανακάλυψαν μετά από αιώνες στο ιστορικό διάβα τους.

 


* Αυτό σύμφωνα με την κλασική μηχανική. Σύμφωνα όμως με τις νεώτερες θέσεις της φυσικής, ο χρόνος, η θεμελιώδης διάσταση της ύπαρξής μας, στον οποίο εντοπίζεται η απαρχή του προβλήματος, είναι μια  πλάνη (Αϊνστάιν). Πραγματικά ο χρόνος  όπως ενσωματώθηκε στους θεμελιώδεις νόμους της φυσικής,  από την κλασική δυναμική του Νεύτωνα μέχρι τη σχετικότητα και την κβαντική, δεν επιτρέπει καμιά διάκριση ανάμεσα στο παρελθόν κα το μέλλον. Δηλαδή  το βέλος του χρόνου δεν υπάρχει.  Το πρόβλημά του πάντως παραμένει  ένα απροσπέλαστο μυστήριο.

 

–––––––––––

Βοηθήματα

1) G.S.Kirk, J.E.Raven, M. Schofield ‘’Οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι’’ ΜΙΕΤ 2001

2) Δ. Τσαρδάκης ‘’Η θεωρία των κοινωνικών ρόλων’’. Εκδ. Σκαραβαίος 2004

3) Εγκυκλ. Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα

4) Ilya Prigogine “Το  τέλος της Βεβαιότητας’’  Εκδ. Κάτοπτρο 2003

 


Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 53 επισκέπτες και κανένα μέλος