Κριτική απάντηση στον Κώστα Βενετσάνο για «Κοινωνικές τάξεις ή διαστρωμάτωση»

H κοινωνική κατάσταση του ανθρώπου στην εποχή μας

 γράφει ο Θεόδωρος Γεωργίου*

 

Στη σύντομη αυτή δημόσια θεωρητικο-πολιτική παρέμβασή μου, θέλω να απαντήσω σε δύο στοχαστικά κείμενα του φίλου μου Κώστα Βενετσάνου, σχετικά με το ζήτημα των κοινωνικών τάξεων. Ο Κώστας Βενετσάνος, δημοσίευσε δύο κείμενα στην εφημερίδα ΕΒΔΟΜΗ: το ένα στο φύλλο της 22ας Φεβρουαρίου 2020 με τον τίτλο: «Τάξεις και έθνος» και το άλλο στο φύλλο της 9ης Μαΐου 2020 με τον τίτλο: «Κοινωνικές τάξεις ή διαστρωμάτωση».

 Εάν θέλουμε να ανασυγκροτήσουμε την κεντρική ιδέα της επιχειρηματολογίας του, αυτή κατά την θεωρητική ανάγνωσή μου, είναι η εξής: οι σύγχρονες κοινωνίες είναι και πολύπλοκες, όσον αφορά στη δομή τους και διαφοροποιημένες σχετικά με τη λειτουργία τους, εάν συγκριθούν με την πρώιμη καπιταλιστική κοινωνία, την οποία ερμήνευσε ο Marx. Κατά τον Marx, λοιπόν, η κοινωνική κατάσταση του ανθρώπου, ως ατόμου (δηλ. στη διαδικασία της οντογένεσης) αλλά και ως εκπροσώπου του είδους (δηλ. στη διαδικασία της φυλογένεσης) καθορίζεται από τη θέση, την οποία κατέχει στο πλαίσιο της διαρθρωτικής δομής των παραγωγικών δυνάμεων.

Η εξέλιξη του ανθρώπου ως ατόμου και ως ανθρώπου εν γένει εξαρτάται, κατά θεμελιώδη και ουσιαστικό τρόπο, από τον οικονομικό παράγοντα, ο οποίος δεν είναι άλλος από την αναφορά του ανθρώπου στη σχέση του με τις παραγωγικές δυνάμεις. Με απλά λόγια: ανήκει ο καθένας από εμάς, είτε σ’ αυτούς που κατέχουν τα μέσα παραγωγής ή στην κοινωνική ομάδα που ονομάζεται προλεταριάτο ή στη σύγχρονη πολιτική γλώσσα: εργαζόμενοι.

Ο Κώστας Βενετσάνος στο στοχαστικό (επαναλαμβάνω) και διεισδυτικό κείμενό του υποστηρίζει, ότι οι κοινωνικές τάξεις, κατά την εννοιολογική σύλληψη του Marx, δεν υφίστανται στις κοινωνίες του εικοστού πρώτου αιώνα. Αναγνωρίζει όμως, ότι ο οικονομικός παράγοντας παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στον αυτοπροσδιορισμό του ανθρώπου εντός της κοινωνίας. Γράφει επί λέξει: «η οικονομική ισχύς παραμένει ο κύριος συντελεστής της κοινωνικής κατάστασης». Αλλά εισάγει στη θεωρητικο-πολιτική προβληματική έναν παράγοντα, ο οποίος έχει να κάνει με τη νέα, μετανεωτερική, λειτουργική συνθήκη του οικονομικού συστήματος, το οποίο έχει ουσιαστικά καταστεί «αόρατο», ενώ ο Βενετσάνος προβληματίζεται, σχετικά με τον ρόλο του «αξιακού συστήματος» στη συγκρότηση της κοινωνικής κατάστασης του ανθρώπου στη σύγχρονη εποχή. Γράφει επί λέξει: «η αναστροφή της κλίμακας των αξιών, συμβάλλει ώστε να μετατοπισθεί η κοινωνική κατηγοριοποίηση στην ποιότητα (του ατόμου)».

Η διεθνής βιβλιογραφία για το σχετικό πρόβλημα: ποιά είναι η κοινωνική κατάσταση του ανθρώπου σήμερα, είναι εκτενής και η έρευνα συνεχίζεται χωρίς επιστημολογικά όρια και περιορισμούς. Το μείζον ζήτημα είναι, κατά την επιστημονική θέση μου, το εξής: ποιοί απ’ όλους τους πραγματολογικούς παράγοντες, οι οποίοι προσδιορίζουν την κοινωνική θέση του ανθρώπου (οικονομικός, αξιακός κ.λπ.), έχει αποκτήσει τα πρωτεία στις μέρες μας και κατά συνέπεια πώς δομείται και τελικά λειτουργεί η σύγχρονη κοινωνία.

Επειδή, ενδεχομένως, οι αναγνώστες της εφημερίδας ΕΒΔΟΜΗ, να μην μελετήσουν μέχρι τέλους όλα όσα γράφω, θέλω να κάνω μία σύνοψη. Και αυτή είναι η εξής: όλοι μας, ως άνθρωποι, άτομα, πολίτες, μέλη οικογενειών, συμμέτοχοι στους θεσμούς, κεφαλαιοκράτες, εργαζόμενοι, δημόσιοι υπάλληλοι κ.λπ. καλούμαστε από τα πράγματα να απαντήσουμε στο θεμελιώδες ερώτημα: η κοινωνική κατάστασή μας προσδιορίζεται από τη θέση μας στην πραγματολογική διάκριση ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία (Marx) ή μήπως και άλλοι παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο;

 Και μία τελευταία παρατήρηση: και ο Βενετσάνος και ο Γεωργίου, μ’ αυτόν τον επιστημονικό διάλογο που κάνουν μεταξύ τους, υπερασπίζονται το πολιτικό δικαίωμα για το δημοτικό πανεπιστήμιο, το οποίο δυστυχώς, δεν ιδρύεται επί τόσα χρόνια στην πόλη μας.

 ――――――

*Ο Θεόδωρος Γεωργίου είναι καθηγητής ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ στο ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ

 

 Ο Κώστας Βενετσάνος απαντά

Μια “κριτική απάντηση” στο άρθρο μου με τίτλο, «Κοινωνικές τάξεις ή διαστρωμάτωση» (7η, 9/5/20) και μάλιστα από έναν Καθηγητή Πανεπιστημίου, της Πολιτικής Φιλοσοφίας και φίλο Θεόδωρο Γεωργίου, δεν μπορούσε παρά να δικαιούται την παραχώρηση της προνομούχας, ομολογώ, θέσης του κυρίου άρθρου.

https://www.ebdomi.com/eidiseis-nea/15130-h-typiki-taxiki-diakrisi-exei-katargi8ei.html

 

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 410 επισκέπτες και κανένα μέλος