από τον Ιωάννη Καποδίστρια

γράφει ο Κωνσταντάρας Κωνσταντίνος*

Το ζήτημα της Υγείας σε οποιαδήποτε χώρα και ειδικά ακόμη και στις μέρες μας μετά τα τελευταία δυσάρεστα γεγονότα με τον νέο κορωνοϊό είναι πάρα πολύ σημαντικό και σοβαρό, πολλώ δε μάλλον όταν πρόκειται για το νεοσύστατο νεοελληνικό κράτος το 1828. Χωρίς καμία διάθεση σύγκρισης αφού τα μεγέθη είναι τελείως διαφορετικά, ας κάνουμε μια ιστορική αναδρομή στα χρόνια του Ιωάννη Καποδίστρια, αφού τα σημερινά περιοριστικά μέτρα σε όλον τον κόσμο, μας θύμισαν αυτά του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας στην υπόθεση της επιδημίας της πανώλης το 1828.

Ο Καποδίστριας, έχοντας σπουδάσει την ιατρική επιστήμη οργάνωσε τον τομέα της υγείας και δημιούργησε το πρώτο σύγχρονο λοιμοκαρθατήριο για τις κοινότητες που πλήττονταν από επιδημίες, όπως τύφο, ελονοσία, δυσεντερία.

Η επιδημία πανώλης εμφανίστηκε αρχικά στην Ύδρα και τις Σπέτσες, τον Απρίλιο του 1828, από το πλήρωμα του πλοίου "Αφροδίτη" που μετέφερε την αρρώστια από την Αίγυπτο από όπου και επέστρεφε. Τα μέλη του πληρώματος προσβλήθηκαν από την πανώλη που θέριζε τον πληθυσμό της Αιγύπτου και οι περισσότεροι πέθαναν. Η αρχική κίνηση του κυβερνήτη ήταν να στείλει τον αδελφό του Βιάρο Καποδίστρια και τον ιατρό Σπυρίδωνα Καλογερόπουλο με τα πρώτα μέτρα που ήταν

α) να απομακρυνθούν από την πόλη και να μπουν σε καθαρτήριο οι οικογένειες όσων είχαν νοσήσει,

β) να οριστούν συγκεκριμένοι άνθρωποι που θα αναλάβουν να θάβουν τους νεκρούς από τη νόσο και θα απολυμαίνουν τα σπίτια τους,

γ) να υπάρχει ισχυρή επαγρύπνηση στις επαφές των συγγενών των νοσούντων σε δημόσιους χώρους.

Παρά τα περιοριστικά μέτρα, ο Καποδίστριας παρατηρούσε την έξαρση της επιδημίας και μάλιστα την εμφάνιση κρουσμάτων κυρίως στον Πόρο, αλλά και στην Χαλκίδα, τα Μέγαρα και την Αργολίδα! Έτσι αποφάσισε τον ναυτικό αποκλεισμό των δυο νησιών βάζοντάς τα σε καραντίνα 40 ημερών. Επισκέφθηκε μάλιστα ο ίδιος τον Μάιο τα νησιά προσπαθώντας να ενισχύσει τις προσπάθειες περιορισμού της επιδημίας. Μάλιστα, παρά την αρχική σύμπνοια των Υδραίων στα μέτρα, μετά αυτοί εξοργίστηκαν, πρώτον επειδή το εμπόριο είχε καταρρακωθεί λόγω της καραντίνας και δεύτερον λόγω τον αυταρχικών μέτρων που είχε επιπλέον πάρει ο Βιάρος Καποδίστριας με ειδικούς επιστάτες που έμπαιναν στα σπίτια κι έψαχναν για κρούσματα. Ο Ιωάννης Καποδίστριας όμως, επέμεινε σε αυτή την πολιτική επεκτείνοντας τα μέτρα καραντίνας και αποκλεισμού στα πάραλια της Αττικής, στον κόλπο του Βόλου και την Εύβοια.

Τα πρώτα σημάδια επιτυχίας, άρχισαν να φαίνονται στην Ύδρα, όπου τα κρούσματα αρχές του καλοκαιριού, άρχισαν να εκλείπουν. Για τις περιοχές όμως εκτός της Ύδρας και των Σπετσών ο Ι.Καποδίστριας αποφάσισε να επιφορτίσει τον διάσημο Ελβετό γιατρό, φιλέλληνα και μέλος της Φιλελληνικής επιτροπης της Γενεύης κατά την διάρκεια του Αγώνα του 1821, Andre-Louise Gosse με την αρμοδιότητα να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα υγειονομικού χαρακτήρα ώστε να περιοριστεί και να καταπολεμηθεί η επιδημία. Ο Gosse αφού μελέτησε τα κρούσματα και κατέληξε στην μορφή της επιδημίας, διέταξε

α) την έξοδο των αρρώστων από τα σπίτια και την τοποθέτησή τους κάτω από την σκιά φυλλωμάτων σε απόσταση έξι μέτρων του ενός από τον άλλον,

β) χρησιμοποίησε την ιατρική τεχνική της "καυτηρίασης των οιδημάτων" που εμπόδισε την εξάπλωση της επιδημίας,

γ) όρισε λοιμοκαθαρτήρια, επέβαλλε την καύση των ρούχων των νεκρών,

δ)την ματαίωση των εκκλησιασμών,

ε) κλείσιμο των καφενείων και των χώρων συνάθροισης. Με συνεχή κοπιώδη ταξίδια σε όλα τα γύρω νησιά ο Gosse επαγρύπνησε για την τήρηση των κανονισμών αυτών. Παρόλα αυτά και ενώ σημειώθηκε προσωρινή κάμψη της νόσου, τους καλοκαιρινούς μήνες, η επιδημία εξαπλωνόταν με γοργούς ρυθμούς κυρίως στην Αχαΐα και στα Καλάβρυτα το Φθινόπωρο του 1828. Ο Gosse πλέον χειριζόταν σχεδόν αποκλειστικά το θέμα της επιδημίας, έχοντας λάβει την σχετική οδηγία από τον Καποδίστρια με τον οποίο διατηρούσε άριστες σχέσεις ήδη από την Γενεύη. Με ένα επιτελείο από βοηθούς που του είχε διατεθεί, ταξίδευε με αυτοθυσία σε όλες τις πανωλόπληκτες περιοχές (κυρίως τον Πόρο, την Αίγινα και τα Μέγαρα) προσπαθώντας να καταπολεμήσει την αρρώστια.

Δυστυχώς όμως στην προσπάθεια του αυτή και υπό αντίξοες καιρικές συνθήκες και υψηλές θερμοκρασίες προσβλήθηκε ο ίδιος από κακοήθη πυρετό τον Αύγουστο του 1828. Και ενώ αρχικά πίστεψε πως δεν είναι κάτι σοβαρό, η κατάσταση του επιδεινώθηκε απότομα και ο Gosse κινδύνεψε να χάσει την ζωή του. Σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή καθώς η αρρώστια υποχώρησε με την χρήση κινίνου και την παραμονή του σε ένα απομονωμένο μοναστήρι στον Πόρο.

Σημαντική σημείωση-σύμπτωση. Η κινίνη που έσωσε τον Gosse προέρχεται από το φυτό κινχόνα, όπου οι Ινδιάνοι χρησιμοποιούσαν ως παυσίπονο και αποτελεί συστατικό της σημερινής χλωροκίνης φάρμακο το οποίο σήμερα οι επιστήμονες τις τελευταίες ημέρες θεωρούν πως βοηθάει στην καταπολέμηση του COVID-19...

Οι προσπάθειες του Gosse λοιπόν, για την καταπολέμηση της πανώλης έφεραν λαμπρά αποτελέσματα ειδικά στον Πόρο όπου παρέμεινε τον περισσότερο καιρό και είχαν παρουσιαστεί τα περισσότερα κρούσματα. Σε επιστολή του, ο Καποδίστριας του έγραφε «...Εκάνατε πολύ περισσότερα. Γλυτώσατε από τον θάνατο έναν μεγάλο αριθμό κατοίκων του Πόρου κατά την εποχή αυτή, εποχή κακοηθών πυρετών. Παρά λίγο μάλιστα να γίνεται θύμα και εσείς ο ίδιος..., από την αρρώστια που πάρα λίγο να σας στερήσει την ζωή».

Είναι χαρακτηριστικό πως όταν ήρθε η στιγμή να φύγει, ο Gosse δεν διέθετε καν τα χρήματα για τους ναύλους του μακρινού ταξιδιού και αναγκάστηκε να δανειστεί από τον Βιάρο Καποδίστρια 2.000 πάστρα. Λίγο πριν την αναχώρησή του για την Ελβετία, η Ελληνική κυβέρνηση του απένειμε τον τιμητικό τίτλο του επίτιμου πολίτη των Αθηνών και Καλαβρύτων, ενώ οι κάτοικοι του Πόρου τον πολιτογράφησαν επίσης εννοούντες "..να απολαμβάνει εφεξής καθ΄ όλην την έκτασιν τον τίτλον και τα δικαιώματα του γνησίου και αυτόχθονος Ποριώτου...".

Ο Gosse δεν ξέχασε ποτέ την Ελλάδα. Συνέχισε ως μέλος της Φιλελληνικής Επιτροπής της Γενεύης να στέλνει χρήματα, διατηρούσε τακτική αλληλογραφία με τον Ιωάννη Καποδίστρια και τον αδερφό του Βιάρο, ενώ το 1838 επισκέφθηκε με την σύζυγο του την ελεύθερη Ελλάδα, όπου συνάντησε παλιούς φίλους και συναγωνιστές.

Σε ειδική τελετή ο Βασιλιάς Όθων του απένειμε το αριστείο του Άγωνος και τον Αργυρό Σταυρό του Σωτήρος για τις μεγάλες υπηρεσίες που πρόσφερε στην Ελλάδα. Ο Gosse κατέγραψε τα συμπτώματα της επιδημίας και τις θεραπείες που ακολούθησε στην Ελλάδα για να τις καταπολεμήσει, σε χωριστές ιατρικές μελέτες που εκδόθηκαν στην Ελβετία. Οι μελέτες αυτές αποτέλεσαν σημαντικές πηγές πληροφόρησης τον 19ο αιώνα για την ίαση της πανώλης παγκοσμίως.

―――――――

* Ο Κωνσταντάρας Κωνσταντίνος, είναι πολιτικός επιστημών, δημοτικός σύμβουλος Κορωπίου, συγγραφέας του βιβλίου «Ιωάννης Καποδίστριας», εκδόσεις Αρχύτας, 2015.

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 146 guests και κανένα μέλος