Νοσταλγικές σκέψεις ενός χριστιανού
(Παυλ. Κορινθ.Α. Κεφ. ΙΕ).
Ο Χριστιανισμός είναι μια ζώσα παράδοση πίστης που δημιούργησε παιδεία, πολιτισμό, κανόνες ζωής και αρχές αλλά και ξεχωριστή ιδεολογία. Αυτά όλα, επί 20 αιώνες μεταβιβάστηκαν από γενιά σε γενιά, ενίοτε όμως σε μια εσκεμμένη κατακρεούργηση.
Τα τελευταία χρόνια ίσως περισσότερο από κάθε άλλη εποχή, βάλαμε τη χριστιανική μας πίστη στο κρεβάτι του Προκρούστη.* Καταπατούμε και αφαιρούμε κατά το δοκούν και συμφέρον, κανόνες και αρχές από μια a priori θρησκευτική παραδοχή, που ήδη είναι χωρισμένη σε 22.000 κομμάτια και αιρέσεις.
Στον χριστιανισμό πιστεύεις ή δεν πιστεύεις. Μέσος όρος δεν υπάρχει. Ο μέσος όρος είναι ένα δικό σου σαθρό δημιούργημα. Αν πιστεύεις, αποδέχεσαι ένα σύνολο αναπόδειχτων θρησκευτικών αξιωμάτων, αρχών και κανόνων και με αυτά πορεύεσαι. Αν αμφιβάλεις, αν αμφισβητείς το μεταφυσικό γεγονός τη Ανάστασης, δεν είσαι πιστός, όπως τονίζει ο Απόστολος Παύλος, στην αρχή του άρθρου. Είσαι από την απέναντι μεριά.
Αυτές τις μέρες των Θείων Παθών και της Ανάστασης, καλούμεθα σε ένα συνειδησιακό απολογισμό. Οι πιστεύοντες, σε αναγκαστική πράξη απόδειξης θρησκευτικότητας, κα οι μη πιστεύοντες, σε απενταφιασμό κάποιας ξεχασμένης παιδικής μνήμης και οικογενειακής παράδοσης. Και θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι η συνειδησιακή αρετή δεν καθορίζεται, ούτε δεσμεύεται μόνο από τη θρησκευτική μας προσήλωση. Γι΄αυτό και αφυπνίζεται τις μέρες αυτές. Οι μέρες αυτές λειτουργούν σαν εγερτήριο αφύπνισης και ελέγχου των καταγεγραμμένων πράξεων μας.
Αυτή όμως η συνειδησιακή αφύπνιση πρέπει να φέρει σε προβληματισμό κυρίως τους πιστεύοντες. Γιατί αυτοί αποτελούν τα πρότυπα δείγματα εφαρμογής των ρήσεων του Ποιμένα. Αυτοί στηρίζουν, αλλά και αυτοί είναι που σείουν καταστροφικά τους στύλους του θρησκευτικού οικοδομήματος.
Άς αναφερθώ όμως για λίγο στα πρώτα τα καλά χρόνια του Χριστιανισμού. Στα χρόνια της αθωότητας θα έλεγα –αν υπήρξαν βέβαια ποτέ τέτοια.
Η σκηνή της ευλογίας του άρτου και του οίνου, από τον Ιησού στον Μυστικό Δείπνο, (Ματθ. 26, 26-29. Μαρκ. 14, 22-25. Λουκ. 22, 15,-20. Παυλ. Κορινθ. 11, 23-26) αποτέλεσε τον βασικό πυρήνα της Θείας Λειτουργίας. Λειτουργία, από την αρχαιότητα σημαίνει - εκτός των άλλων - και δημόσια λατρεία. Στην Βυζαντινή ορολογία, σημαίνει λατρευτική τελετή που έχει σαν επίκεντρο την Θεία Ευχαριστία. Εκεί αλληγορικά επιτελείται και η μετουσίωση των προσφερομένων δώρων - άρτου και οίνου - σε σώμα και αίμα του Χριστού, με συνέπεια την άφεση των αμαρτιών των μεταλαμβανομένων πιστών. Εκτός από τη Θεία Λειτουργία έχομε και τις “Ακολουθίες”. Αυτές είναι λατρευτικές τελετουργίες όπως ο Όρθος, ο Εσπερινός, η ακολουθία του Αγιασμού του Ύδατος κ.α. Σ’ αυτές τις Ακολουθίες δεν τελείται το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας και αυτή είναι η διάκριση. Συχνά όμως, είναι συνδεδεμένες με την Θεία Λειτουργία όπως ο “πρωινός Όρθος” προ της Θείας Λειτουργίας και ο Εσπερινός προ της Θείας Λειτουργίας των Θεοφανείων.
Το μυστήριο της Θείας Λειτουργίας, τα παλιά χρόνια φαίνεται ότι συνδυαζόταν με “κοινό δείπνο”. (Παυλ. Κορινθ.Α΄). Ακόμη στη Λειτουργία, τον πρώτο μετά Χριστόν αιώνα το εκκλησίασμα συμμετείχε σε κοινή ψαλμωδία**. (Κλήμεντος Ρώμης, Επιστ. Κορινθ. Α΄). Απο τότε ήταν ήδη εντεταγμένος, στο τελετουργικό της Θείας Ευχαριστίας και ο “Επινίκιος Ύμνος” «Άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαββαώθ».
Αυτή η συμμετοχή του εκκλησιάσματος σε κοινή ψαλμωδία, ιδιαίτερα κατά την Λειτουργία της Κυριακής, την βρίσκομε επιβεβαιωτικά και στην Α΄Απολογία του Ιουστίνου. Και όπως διαβάζω με συγκίνηση εκτός από κοινή ψαλμωδία υπήρχε και κοινή προσευχή προς τον Δημιουργό και στο τέλος ο αλληλοασπασμός των πιστών.
Το 253 ο Ωριγένης, στη Λειτουργία του στην Αλεξάνδρεια, εκτός από κοινή δέηση και ασπασμό μνημονεύει Ευχαριστηριακή προσευχή, τον Επινίκιο ύμνο και ίσως για πρώτη φορά τη φράση «Τα Άγια τοις Αγίοις».
Τον 4-5 αιώνα, περίοδο θεολογικών αντιπαραθέσεων της Ορθοδοξίας με τον Αρειανισμό, προστίθεται το Σύμβολο της Πίστεως με τον διευκρινιστικό ύμνο «ο Μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού» (Εισήχθη επι Ιουστινιανού το 535μ.Χ.). Το Σύμβολο, σε πολλές εκκλησίες με προτροπή των ιερέων απαγγελλόταν μεγαλόφωνα από το εκκλησίασμα. (Ιωάννης Μόσχος “Λειμωνάριο”). Επανέρχομαι στα κοινά γεύματα, που απηχούν και το πνεύμα αυτής της εποχής, μιας εποχής που ο λόγος του Χριστού, βλάσταινε και μάγευε.
Μας το αποδίδει η ομιλία του μεγάλου πατέρα Ιωάννη Χρυσόστομου “Δεί και Αιρέσεις είναι ημίν”, καθώς και η πρώτη επιστολή του προς Κορινθίους που μεταξύ των άλλων αναφέρει ότι οι πιστοί μετά την ακρόαση της διδασκαλίας δεν αναχωρούσαν αμέσως για τα σπίτια τους αλλά οι πλούσιοι και οι πιο εύποροι, έφερναν από τα σπίτια τους τροφές και διάφορα φαγώσιμα, καλούσαν όλους τους φτωχούς και έκαναν κοινά τραπέζια, κοινές συνεστιάσεις κοινά συμπόσια μέσα στην Εκκλησία, δηλαδή τον ιερό ναό. Έτσι δυνάμωνε κάθε μέρα η μεταξύ τους αγάπη.
Ο χριστιανισμός κτίστηκε με αγώνες, θύματα και αγωνίες επάνω σε μια άλλη αρχική βάση. Οι ανθρώπινες όμως αδυναμίες τον οδήγησαν σε εκείνους τους χώρους που αποδοκίμασε ο Χριστός, χρησιμοποιώντας το φραγγέλιό του.
Ο Χριστός αυτές τις μέρες θα αναστηθεί και πάλι. Αλλά χωρίς το φραγγέλιό του. Φαίνεται για μια ακόμη φορά, ότι εκείνο το Σοφόκλειο «πολλά τα δεινά, και ουδέν του ανθρώπου δεινότερον πέλει» δηλαδή ότι «δεν υπάρχει φοβερότερο πράγμα από τον άνθρωπο», ήταν απόλυτα προφητικό και ισοπεδωτικό, για τη εξέλιξη του χριστιανισμού σε διεθνές επίπεδο... Για τον σύγχρονο χριστιανισμό που καταπάτησε τις αρχές του ιδρυτή του.
* Προκρούστης: Μυθικός ληστής, της Αττικής, ο οποίος βασάνιζε τους οδοιπόρους. Τους ξάπλωνε σε ένα κρεβάτι και αν ήταν κοντύτεροι από το μήκος του κρεβατιού τους τέντωνε έτσι ώστε να καλύψουν ολόκληρο το κρεβάτι, ενώ αν ήταν ψηλότεροι τους έσπαζε τα πόδια με σφυρί. Ο Θησέας τον φόνευσε με τον ίδιο τρόπο.
** Προ διετίας βρέθηκα σε ένα εξωκλήσι στην Αστυπάλαια, στην γιορτή του Σωτήρος Χριστού. Εκεί το ταπεινό εκκλησίασμα έψελνε μαζί με τον ιερέα σε μια κοινή προσευχή. Ήταν μια μυσταγωγία. Έζησα κάποιες στιγμές συναδέλφωσης. Την
ίδια θρησκευτική συγκίνηση την είχα γνωρίσει και πιο παλιά στην Νέα Μονή της Χίου, στον εσπερινό του Δεκαπενταύγουστου, όπου το εκκλησίασμα με το μοναδκό φώς των κεριών έψελνε και προσευχότανε.
––––––––––
Βοηθήματα
1) Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς, Μπριτάννικα
2) “Ιεροτελεστία και Πίστη”, Υπουργείο Πολιτισμού, Εκδ. Καπόν
