Όταν λέμε βιβλιοθήκη, εννοούμε μια συλλογή βιβλίων που έχουν ταξινομηθεί κατά τέτοιο τρόπο, ώστε εύκολα να μπορεί κανείς να αντλεί από αυτά διάφορα θέματα. Σκοπός και φιλοδοξία μιας βιβλιοθήκης, είναι η καταγραφή  και διάδοση της γνώσης  και πληροφόρησης. Βιβλιοθήκες,  έχομε μικρότερες ιδιωτικές στα σπίτια μας και μεγαλύτερες δημόσιες...

Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας

(Μια σύντομη προσέγγιση)


Όταν λέμε βιβλιοθήκη, εννοούμε μια συλλογή βιβλίων που έχουν ταξινομηθεί κατά τέτοιο τρόπο, ώστε εύκολα να μπορεί κανείς να αντλεί από αυτά διάφορα θέματα. Σκοπός και φιλοδοξία μιας βιβλιοθήκης, είναι η καταγραφή  και διάδοση της γνώσης  και πληροφόρησης. Βιβλιοθήκες,  έχομε μικρότερες ιδιωτικές στα σπίτια μας και μεγαλύτερες δημόσιες. Από τον 7ο π.Χ. αιώνα, όταν στη Βαβυλωνία είχε συγκροτηθεί η πρώτη βιβλιοθήκη, από πλάκες αργίλου, η σημασία του βιβλίου για την προαγωγή του πολιτισμού, είχε ιδιαίτερα εκτιμηθεί. Ονομαστές, μεγάλες βιβλιοθήκες της αρχαιότητας, ήταν η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας πρώτη και μετά της Περγάμου. Η βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας ιδρύθηκε και ουσιαστικά τελειοποιήθηκε, επί Πτολεμαίου  Β΄ του Φιλάδελφου. (285-246 π.Χ.)

Ας πάρομε όμως τα πράγματα με τη σειρά.

Ο Μεγάλος Αλέξανδρος, πέθανε το 323 π.Χ. Ο θάνατος του σηματοδότησε, αν όχι τη διάλυση της Μακεδονικής αυτοκρατορίας, τουλάχιστον όμως, τον διαμελισμό της. Το  300 π.Χ. οι διάδοχοι του τη χώρισαν σε τρία μερίσματα: Στην Ελλάδα,  με τους Αντιγονίδες και με πρωτεύουσα τη γη της Μακεδονίας. Στην Μικρά Ασία, Συρία και Μεσοποταμία, με τους Σελευκίδες και πρωτεύουσες την Αντιόχεια και την Σελεύκεια. Στην Αίγυπτο με τους Πτολεμαίους και πρωτεύουσα την Αλεξάνδρεια. Οι κερδισμένοι από τη μοιρασιά ήταν οι Πτολεμαίοι. Η Αίγυπτος, ήταν μια πλούσια χώρα με άφθονη παραγωγή σταριού και βιότοπους του παπύρου.  Ο πάπυρος ήταν η καλύτερη γραφική ύλη της εποχής. Οι Πτολεμαίοι, πνευματικοί όντες άνθρωποι, έτρεφαν μεγάλη αγάπη στα γράμματα. Ο Πτολεμαίος ο Α΄ ήταν ιστορικός και συγγραφέας της εκστρατείας του Μ. Αλεξάνδρου. Ο Πτολεμαίος ο Β΄ ήταν ζωολόγος, ο Πτολεμαίος ο Γ΄ προστάτης των γραμμάτων, ο Πτολεμαίος ο Δ΄ θεατρικός συγγραφέας . Όλοι όπως ανέφερα ήταν λόγιοι, που ήθελαν  να καταστήσουν την Αλεξάνδρεια, το  πνευματικό και επιστημονικό κέντρο του κόσμου. Οργάνωσαν λοιπόν τη μεγαλύτερη εκστρατεία συλλογής  βιβλίων της εποχής εκείνης αλλά και σπανίων όλων των εποχών.  Σε όλη την τότε γνωστή οικουμένη είχαν εξαπoλυθεί, πράκτορες Αλεξανδρινοί, διαθέτοντας πολλά χρήματα και αγόραζαν από παντού βιβλία, με το καλό και με τη βία. Προτιμούσαν τα  παλιά γιατί πίστευαν ότι αυτά ήταν γνησιότερα και όχι παρεφθαρμένες μεταφράσεις και αντίγραφα. Για την απόκτηση μετήρχοντο διάφορα μέσα. Χαρακτηριστικό είναι, αυτό που λέγεται, ότι όταν ζήτησαν επι δανεισμώ από την Αθήνα τα πρότυπα των έργων του Αισχύλου, Σοφοκλή και Ευριπίδη να τα αντιγράψουν, καταχράστηκαν τα γνήσια και επέστρεψαν τα αντίγραφα. Το παπυρικό υλικό και η ειδική επεξεργασία του σε γραφική ύλη, τους έδινε την ευκαιρία να προβαίνουν σχετικώς εύκολα σε ακριβή αντίγραφα.  Έτσι όλα τα διαφυλαττόμενα βιβλία είχαν αντιγραφεί δυό ή τρείς φορές και δινόταν για δημόσια χρήση μόνο τα αντίγραφα. Τα πρωτότυπα φυλάσσονταν σε ειδικά αεριζόμενους χώρους με πλήρη ασφάλεια.

Οι Πτολεμαίοι φρόντιζαν ακόμη να προκαλούν το ενδιαφέρον, να προσελκύουν και με κίνητρα προκλητικά, να εντάσσουν στο πνευματικό δυναμικό τους, όλο τον τότε επιστημονικό και φιλοσοφικό κόσμο. Έτσι ο Πτολεμαίος Α΄, φέρνει τον μεγάλο  φυσικό Ευκλείδη, ο Πτολεμαίος Γ΄ τον Ερατοσθένη, που υπολόγισε την περίμετρο της γης, τον Ηρόφιλο τον μελετητή ανατόμο από το ιατρικό κέντρο της Κω. Κοντά και ο Αρχιμήδης από τις Συρακούσες. Όλοι στο “Μουσείον” που ήταν επιστημονικό εργαστήριο, άριστα εξοπλίσμένο και ιερό χώρο λατρείας των Μουσών. Το “Μουσείον” ήταν σε συνέχεια του κυρίως κτιρίου της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας.

Ήταν μέσα στο χώρο των ανακτόρων και έφερε και το όνομα Βασιλική ή Βρούχειος, που στέγαζε περίπου 490 χιλιάδες τόμους, ήταν δε προσιτή μόνο σε επιστήμονες. Στην όλη βιβλιοθήκη ήταν εντεταγμένη και μια θυγατρική, χωριστά σε άλλο κτίριο έξω από την πόλη και στο προάστειο Ρακώτις και εξ’ αυτού ονομαζόταν και η βιβλιοθήκη Ρακώτις ή και Σεράπειος, γιατί εκεί κοντά ήταν ο ναός ο αφιερωμένος στο θεό Σέραπη. Στα ράφια της φιλοξενούσε  42 χιλιάδες περίπου τόμους, προσιτούς στο πολύ κοινό. Τα πρότυπα φυλάσσονταν χωριστά  και οι τόμοι του  ίδιου έργου είχαν υποβληθεί σε διπλή ή και τριπλή αντιγραφή με σκοπό τη διάσωση τη γνώσης. Γύρω στο 47 π.Χ.,  στην πολιορκία της Αλεξάνδρειας από τον Καίσαρα υπέστησαν μεγάλη καταστροφή από πυρκαιά και οι δυο βιβλιοθήκες. Το 270 μ.Χ.  ο αυτοκράτορας Αυρηλιανός, σε μια προσπάθεια να καταστείλει επανάσταση του βασιλείου της Παλμύρας, ισοπέδωσε ανάκτορα και  βιβλιοθήκη.

Τα βιβλία που αποκτούσαν, συγκεντρώνονταν σε κεντρική αποθήκη, όπου γινόταν η καταγραφή, διαμορφώνονταν οι πάπυροι σε κυλίνδρους, με ετικέτα ενδεικτική της ταξινόμησης κατά θέμα, συγγραφέα, με λέξεις κλειδιά θα λέγαμε σήμερα. Χαρακτηριστικό πάλι είναι, ότι  αναγραφόταν ο τρόπος συλλογής και μεταφοράς όπως “εκ πλοίων” αλλά και το όνομά του προηγούμενου κατόχου και του επιμελητή της φιλολογικής διακόνευσης του έργου. Μεταφράσεις της Π. Διαθήκης, όπως των “Εβδομήκοντα”. Βιβλία αξιόλογα και σπάνια ιστορικά, αλλά και ήσσονος πνευματικού ενδιαφέροντος όπως μαγειρικής αναζητούσαν και απαιτούσαν την δική τους θέση αλλά και όλα ετύγχανον της ίδιας στοργής και φροντίδας. Αναφέρεται σαν πρώτος διανοούμενος βιβλιοθηκάριος, ο Ζηνόδοτος, πρωτοπόρος στην εκτίμηση και αποκατάσταση των Ομηρικών κειμένων. Και ακολουθούσαν τα συνεργεία από αντιγραφείς, συντηρητές, γραμματείς, κλητήρες, ελεγκτές, εξειδικευμένους επιστήμονες και γνώστες σε ξεχωριστά θέματα. Και τελικά ο “Κατάλογος” - ευρετήριο. Μεγαλειώδες δημιούργημα του Καλλίμαχου, οι «Πίνακες των εν πάσει παιδεία διαλαμψάντων και ών συνέγραψαν», σε συνολικό αριθμό 120 τόμων ολόκληρων βιβλίων. Όλα αυτά βιβλία και οικοδομήματα καταστράφηκαν από ανόσιες ιδιοτελείς πράξεις του ανθρώπου. Όχι μόνο η βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας αλλά και όλες οι βιβλιοθήκες, τα μουσεία, οι ναοί του πνεύματος, όλες οι φιλοσοφικές σχολές, γνώρισαν τη ρήση ότι το τρομερότερο ενοχοποιημένο πλάσμα της φύσης, για την κατάντια του πολιτισμού μας, είναι ο άνθρωπος. Αυτός,  που μετά από αιώνες, δεν σταμάτησε να κάνει τα ίδια λάθη. Παράδειγμα απτό, η πρόσφατη καταστροφή και λεηλασία των μουσείων και βιβλιοθηκών της Βαγδάτης, από τον προβαλλόμενο σαν πρωτοπόρο στην παιδεία και στον πολιτισμό αλλά και οικειοποιηθέντα  τον τίτλο του υπερασπιστή της χριστιανικής πίστης, υπερατλαντικό πολίτη. Και έρχεται αμέσως το ερώτημα: Γιατί αυτή η μήνις για την όχι  στρατολογημένη, για την ελεύθερη γνώση. Γνωστή η επιθυμία παραγωγής ανδρεικέλων.

 


Βοηθήματα.

1) ‘’Εγκυκλοπαίδεια’’. Πάπυρος Λαρούς , Μπριτάννικα 

2) Lionel Casson “Οι Βιβλιοθήκες στον Αρχαίο Κόσμο”. ΜΙΕΤ.2006  

 


Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 82 guests και κανένα μέλος