Πολύς λόγος τον τελευταίο ιδιαίτερα καιρό, από την κυβέρνηση κυρίως, την Τρόικα και εργοδοτικές ενώσεις, για την αμοιβή της εργασίας και τις επιπτώσεις της στην ανταγωνιστικότητα της παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών στη χώρα μας.

Σκοπός, η περαιτέρω μείωση μισθών στα επίπεδα των άλλων βαλκανικών χωρών ή και της Ινδίας και της Κίνας, αν είναι δυνατόν!

Εμπλεκόμενα Υπουργεία εκτός του Υπ. Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, το Υπ. Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας, το Υπ. Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και βέβαια το Υπ. Οικονομικών.

Τί είναι όμως η περιβόητη Ανταγωνιστικότητα και μάλιστα το συνολικό κόστος της εργασιακής αντιμισθίας ως συντελεστής του κόστους παραγωγής, που επιδρά άμεσα στην ανταγωνιστικότητα της χώρας;

Απλουστευτικά να πούμε με μια φράση, πώς ανταγωνιστικότητα σημαίνει να πουλάς το ίδιο προϊόν φθηνότερα από τους ανταγωνιστές σου.

Δεν πρόκειται να σας κουράσω, όμως, συγγράφοντας μία πραγματεία. Απλά θα παραθέσουμε μερικά στοιχεία και ένα παράδειγμα, για να καταλάβουμε πώς πάνε να μας δουλέψουν.

Δουλοκτησία και δουλοπαροικία

Αστοί διαπρεπείς οικονομολόγοι στο σύνολό τους έχουν δεχθεί, αναντίρρητα, ότι στο δουλοκτητικό σύστημα όπου δεν υπήρχε εργατική αμοιβή, ούτε ασφαλιση, ούτε “κοινωνικός μισθός” και μέριμνα, που “ζούσαν” με άθλια διατροφή, σε απαίσια καταλύματα, κόστος παραγωγής, έστω και στα κατώτατα όρια, υπήρχε.

Η παραγωγικότητα όμως βρισκόταν στα χαμηλότερα επίπεδα. Μικρή “βελτίωση” υπήρξε στο σύστημα της δουλοπαροικίας.

Η παραγωγικότητα ήταν χαμηλή και η ανταγωνιστικότητα ανύπαρκτη. Αρα; Αρα, το συνολικό εργασιακό κόστος επιδρά στο κόστος παραγωγής, αλλά δεν είναι ο κύριος και αποφασιστικός συντελεστής παραγωγής που επιδρά άμεσα στο κόστος της και επομένως στην ανταγωνιστικότητα του προϊόντος.

Συντελεστές της παραγωγής είναι: Η εργασία - τα μέσα παραγωγής (μηχανήματα, εργαλεία) - και δευτερογενώς το κεφάλαιο ως συσσωρευμένη υπεραξία της εργασίας. Είναι και το έδαφος, στην Πρωτογενή ιδίως παραγωγή, αλλά αυτό θεωρείται δεδομένο.

Το συνολικό εργασιακό κόστος (μισθός συν κοινωνική ασφάλιση κλπ.), κατά τις εκτιμήσεις οικονομολόγων είναι μεσοσταθμικά της τάξεως του 13%. Αυτό σημαίνει ότι και στο μισό να κοπούν οι μισθοί, το συνολικό κόστος παραγωγής θα περιορισθεί μόνο κατά 6%. Αν λάβουμε μάλιστα υπόψη μας ότι τα ασφάλιστρα δεν είναι δυνατόν να περιοριστούν, στην πραγματικότητα στο αντίστοιχο ποσοστό καθώς και την επίδραση που θα έχουν οι μειώσεις αυτές - τις έχουν ήδη - στην αγοραστική δυνατότητα, τότε το όφελος στο συνολικό κόστος θα είναι αμελητέο, αν δεν είναι και αρνητικό.

Στους συντελεστές παραγωγής, όπως αναφέραμε ήδη, περιλαμβάνονται, ιδιαίτερα στη σημερινή τεχνολογική εξέλιξη, τα μέσα παραγωγής. Γίνεται απόλυτα κατανοητό αν σκεφθείτε έναν τεχνίτη, που σήμερα βιδώνει μια βίδα μ’ ένα ηλεκτρικό κατσαβίδι, στο τάκα - τάκα και ξεκούραστα, τι χρόνο ήθελε πριν λίγα χρόνια για να τη βιδώσει χειροκίνητα μ’ ένα απλό κατσαβίδι. Η παραγωγικότητά του στο παράδειγμά μας αυξήθηκε τουλάχιστον 20 φορές ή 2000%! Το μέσον παραγωγής λοιπόν, εδώ, μείωσε το κόστος παραγωγής 20 φορές, ενώ με τη μείωση του μισθού θα περιοριζόταν μόνο 5%. Σύγχρονες τεχνολογικά μονάδες χρειάζονται, λοιπόν.

Ομως στον υπολογισμό του κόστους παραγωγής λαμβάνονται υπ’ όψη πάρα - πολλοί παράγοντες: Το κόστος ενέργειας. Το κόστος αγοράς πρώτων υλών και η μεταφορά τους. Η οργάνωση της δουλειάς, τα tharblings1, η ψυχολογική διάθεση των εργαζομένων και η οικονομική τους ικανοποίηση, η έμπνευση και ο ενθουσιασμός από τον εργοδότη και η ανταμοιβή (υλική και ηθική), το κλίμα, οι καιρικές συνθήκες, η ημέρα της εβδομάδας ακόμη και η ώρα της ημερήσιας απασχόλησης (η πρώτη και η τελευταία ώρα είναι χαμηλότερης απόδοσης και δεν εργάζονται όλοι σε μεταφορικές ταινίες και σε γραμμή παραγωγής).

Η γραφειοκρατία και οι νοοτροπίες της, βοηθούσης και της πολυνομίας ενισχύουν αποφασιστικά την επαύξηση του κόστους παραγωγής και τη μείωση της ανταγωνιστικότητας.

Επιπλέον, το εργασιακό κόστος παραγωγής ποικίλει, ανάλογα με το είδος της παραγωγικης μονάδας. Αν είναι δηλαδή μονάδα εντάσεως εργασίας. Αν δηλαδή μια μονάδα από τη φύση του παραγόμενου προϊόντος απαιτεί κατά κύριο λόγο εργατικά “χέρια” π.χ. μια κλωστοϋφαντουργία. Αλλοιώτικα είναι αν εφαρμόζεται αυτοματοποίηση. Μια μονάδα νέας τεχνολογίας αυτοματοποιημένη χρησιμοποιεί λιγότερο προσωπικό σε σχέση με το κεφαλαιακό της μέγεθος, άρα έχει μικρότερο εργατικό κόστος και επομένως είναι πιο “ανταγωνιστική”, απ’ ότι μια βιομηχανία εντάσεως εργασίας.

Ο Διευθυντής εξωτερικού εμπορίου...”έπαιζε μπάσκετ”

Μια μικρή αληθινή ιστορία - περιληπτικά διατυπωμένη - είναι χρήσιμη για το θέμα που καταπιαστήκαμε.

Ως εκδότης, στα μέσα της δεκαετίας του ‘80, δέχθηκα ένα τηλεφώνημα από έναν γνωστό μου ΕλληνοΑμερικανό, από τις ΗΠΑ που μου ζήτησε άμεσα να του δώσω μια προσφορά για την παραγωγή ενός βιβλίου, του στα Αγγλικά. Περιθώριο μια ημέρα. “Αύριο περιμένω την προσφορά σου” μου είπε. Σκέφθηκα: για να θέλει να το τυπώσει στην Ελλάδα, το κόστος έκδοσης στις ΗΠΑ θα είναι πολύ μεγάλο. Τηλεφώνησα αρχικά στο Βιοτεχνικό Επιμελητήριο, μ’ όλες τις διαδρομές. Μήπως, ρώτησα, έχετε τιμές κόστους έκδοσης στις ΗΠΑ;

Απάντηση αρνητική, ευγενέστατα με παρέπεμψαν στον ΕΟΜΕΧ - ήταν η Βάσω Παπανδρέου τότε πρόεδρός του - πήρα την ίδια αρνητική απάντηση, “ναι, έχετε δίκηο, αλλά “οι πρηγούμενοι δεν έκαναν τίποτα” και με παρέπεμψαν ευγενέστατα, στη Διεύθυνση Εξωτερικού Εμπορίου του οικείου Υπουργείου. Εκεί, η κυρία που απήντησε με παρέπεμψε στο διευθυντή, στον κύριο ...όπουλο. Ποιον το Σταύρο; (γνωστός). Ο φίλος μου γέλασε όταν άκουσε το αίτημά μου. “Μη ζητάς τέτοια πράγματα από το ελληνικό δημόσιο”.

“Καλά, και η ανταγωνιστικότητα, που είπε ο Ανδρέας Παπανδρέου, ως θα επιτευχθεί. Οι εμπορικοί ακόλουθοι των πρεσβειών, τί κάνουν;”, του αντέτεινα. “Εσύ τι κάνεις, όταν ταξιδεύεις στο εξωτερικό”. Ο φίλος μου είχε άλλα ενδιαφέροντα· οργάνωνε μια ομάδα μπάσκετ στην περιοχή μου.

Αν σας τρώει η περιέργεια τί έγινε με το βιβλίο, διαβάστε· (τα νούμερα είναι ενδεικτικά). Υπολόγισα το κόστος στην Ελλάδα, πρόσθεσα και το κέρδος μου, βγήκαν 10.000$. Στον Ελληνοαμερικανό πρόσφερα τα διπλάσια, 20.000$. Μου έκοψε 1000$ και μου ανέθεσε τη δουλειά.

Η ιστορία, και έχω πολλές, είναι για το ρόλο που παίζει το ελληνικό δημόσιο στην “ανταγωνιστικότητα” που ξέρουν μόνο να την αναμασάνε, χωρίς να γνωρίζουν πώς επιτυγχάνεται.

Επαναλαμβανω: “Ανταγωνιστικότητα”, δεν είναι να πουλάς 3€ εκείνο που οι άλλοι πουλάνε 10. Αν το πουλάς 9, είσαι ανταγωνιστικός. Μπορεί να πουλάς και ακριβότερα από τον ανταγωνιστή σου, αν το προϊόν σου είναι καλύτερο και αναλόγως.

Δεν είναι δυνατόν όμως στη Βούλα, να πίνεις τον καφέ σου ακριβότερα από ότι στο ξενοδοχείο Riche στο Παρίσι.

Αν δεν κάνεις έρευνα αγοράς και δεν προβάλλεις τα πλεονεκτήματά σου, δεν γίνεται να είσαι ακριβότερος.

Ωστόσο δεν βλάπτει να είσαι και καλύτερος και φθηνότερος. Τότε γίνεσαι ασυναγώνιστος. Σε κάποιους τομείς αυτό πρέπει να είμαστε!

1. Tharblings = ανάλυση κινήσεων παραγωγής από τον Galbraith, ανασυλλαβισμό τους ονόματός του.