Η μαντική για τους αρχαίους ημών προγόνους, είχε μια  πρωτεύουσα  θέση στην καθημερινή κοινωνία. 

Γραφές ιερές δεν υπήρχαν να  εκφράζουν  την επιζητούμενη θεϊκή βούληση. Έτσι οι άνθρωποι, κατέφευγαν στα ιερά μαντεία για να πάρουν το χρησμό, ο οποίος φανέρωνε   τα ερχόμενα και τα μελλούμενα, που   καθορίζονται από τη θεϊκή απόφαση και εντολή.

Γενικότερα  την  θεϊκή εντολή, ή τον προφητικό λόγο για το μέλλον που έρχεται,  πολλάκις  με αναφορά και  εις το παρελθόν , τον έδιναν  εκτός από τα  ιερά μαντεία και οι διάφοροι  ελεύθεροι   μάντεις, οι οποίοι  ασκούσαν  και αυτοί την τέχνη της  μαντικής... Οι μάντεις, ήταν  συνήθως περιπλανώμενοι  και λειτουργούσαν  ανεξάρτητοι και εκτός των ιερών των μαντείων.

Ο χρησμός έβγαινε μετά την κατά παραδοχή θεία επικοινωνία και ερχόταν  στους πιστούς από τα χείλη  των  ιερέων  και ιερειών, ή  των μάντεων, που βρίσκονταν κάτω από μια υπερβατική   έκσταση (έκ- σταση).

Με ακαταλαβίστικα μισόλογα,  έδιναν τον χρησμό που  έμπαινε   αλληγορικά  στο εγκεφαλικό κόσκινο του  νοήμονα πιστού. 

Τα μαντεία ήταν ιδρυμένα σε τόπους επιλεγμένους ιερούς, επανδρωμένα  με  ιέρειες ή ιερείς, και παρείχαν τον χρησμό στον αιτούντα.

Οι θεοί, όπως άλλωστε συμβαίνει και σήμερα στις μονοθεϊστικές θρησκείες, δεν έδειχναν την ίδια και ξεχωριστή επισκεψιμότητα  σε όλους τους ναούς και μαντεία. Γι΄αυτό και μερικά από αυτά διέφεραν καθώς λειτουργούσαν κάτω μια προστάτιδα θεότητα, ή  όπως ελέγετο  “Θίασο”.

Το πιο γνωστό τότε και διαχρονικά, εντός αλλά και εκτός του ελλαδικού χώρου, υπήρξε το Μαντείο των Δελφών στη Φωκίδα που έκτοτε εκαλείτο “ο  Ομφαλός της Γής”.

Πάλι, όπως κατ΄αναλογίαν συμβαίνει και σήμερα,  οι  ιεροί αυτοί χώροι ήταν από τους πιστούς  συνδεδεμένοι με κάποια μυθολογική ευκολόπιστη ιστορία, η όποια έδινε και τον λόγο της δημιουργίας τους. Σύμφωνα λοιπόν με τον θρύλο, το εν λόγω μαντείο επιλέχθηκε σαν χώρος μαντικών δυνάμεων από μια αίγα.  Η κατσίκα αυτή είχε πέσει σε μια μεγάλη ρωγμή – χάσμα του εδάφους. Και κατά παράξενο τρόπο είχε αρχίσει να χοροπηδά σπαστικά βγάζοντας άναρθρες κραυγές, με μια αλλοιωμένη και ξένη προς αυτή φωνή. Αναζητώντάς την ο βοσκός,  ονόματι  Κουρήτας, καθώς την πλησίασε άρχισε και αυτός να εμπίπτει σε ένα παραλήρημα με άναρθρες κραυγές, μέσα από τις οποίες έβγαιναν προφητικά μηνύματα για τα μελλούμενα.

Το έμαθαν αυτό οι γύρω χωρικοί, έτρεξαν και  όταν πλησίασαν, άρχισαν και αυτοί να παραληρούν και  να προφητεύουν, αλλά και όλοι μαζί να πηδούν  μέσα στο χάσμα του γκρεμού.  ¨Όταν διαπιστώθηκε,   ότι σε όλες αυτές τις κραυγές υπήρχε μια προφητική επαλήθευση, κατάλαβαν όλοι ότι χθόνιες δυνάμεις απελευθερώνονταν  από τη γη  που  μιλούσαν  για   το μέλλον. Σκέφτηκαν λοιπόν ότι καλό και χρήσιμο θα ήταν να εκμεταλλευτούν το φαινόμενο και  να αναθέσουν σε   ένα άτομο  το έργο, που κάτω από την επήρεια των αναθυμιάσεων θα το έφερνε σε πέρας. Έτσι ο θρύλος φέρνει στο προσκήνιο την ιέρεια Πυθία, σαν θεσμό -ρόλο και τίτλο θέσης  για όλες τις μετέπειτα ιέρειες.  

Προς τούτο έβαλαν ένα τρίποδα επάνω στο χάσμα,    όπου κάθισαν  την Πυθία σκεπασμένη με δέρμα πύθωνα.  Η Πυθία  αφού προηγουμένως είχε πιεί  νερό από το νερό της  πηγής Κασταλίας που έτρεχε  κάτω από το ναό, δεχόταν τις αναθυμιάσεις, υπνωτιζόταν και  άρχιζε να παραληρεί με αινιγματικές κραυγές. Γύρω της οι ιερείς του ναού, -γιατί αρχικά είχε χτισθεί  ένα μικρός ναός αφιερωμένος στη θεά των  Χθονίων πνευμάτων  -  μέσα από τις ασυναρτησίες αυτές, έβγαζαν τα κρυμμένα νοήματα,   συνήθως αλληγορικά,  τα οποία  έδιναν – πάντα  επί  ποικίλη πληρωμή- στους αιτούντες σε έμμετρο ή πεζό λόγο. Μερικοί πάλι λένε πως και αυτοί που επιζητούσαν  τον χρησμό, κάθονταν  κοντά στον τρίποδα,   και την άκουγαν εν υπνώσει.       

Αυτός ο ναός αργότερα ξαναχτίστηκε μεγάλος από τον  Απόλλωνα, ο οποίος σαν προστάτης του μαντείου που έδινε λοξές ακαταλαβίστικες αποκρίσεις, πήρε και  το προσωνύμιο “Λοξίας”.

Ο Απόλλων είχε γεννηθεί στο νησί Ορτυγία (Δήλος), από  μητέρα τη Λητώ και πατέρα τον  Δία. Η ΄Ηρα   όταν   έμαθε  πως η Λητώ  εγκυμονούσε, και θα έφερνε διάδοχο στον Δία, την κυνήγησε  με τον δράκο Πύθωνα, έτσι ώστε η Λητώ να μη βρίσκει τόπο για να γεννήσει. εκτός από την Ορτυγία. Η Ορτυγία ήταν ένα νησί πλεούμενο και το πράγμα ήταν δύσκολο, ακόμα και για προσέγγιση.  Σ’ αυτή τη στιγμή σαν πατέρας επενέβη ο Δίας, ο οποίος στέριωσε το νησί,  το καθήλωσε και το  ακινητοποίησε. Εκεί  τότε η Λητώ γέννησε  τον Απόλλωνα και την Αρτέμιδα  με τη βοήθεια της Ειλείθυιας, θεότητας του τοκετού. Η Ειλείθυια,  την οποία η Ήρα για το ίδιο λόγο  την κρατούσε δέσμια στον ¨Ολυμπο,  αλλά με την παρέμβαση του Δία  είχε καταφέρει να διαφύγει.   Από  τότε πάλι η Ορτυγία σαν νησί δηλωτικό θεών, ονομάστηκε Δήλος.   

Ο Απόλλωνας, μικρός ήταν όταν  έφυγε από τη Δήλο και άρχισε να ψάχνει να βρεί τόπο για να χτίσει τον ναό του. Τελικά καταλήγει στον Ελικώνα και επιλέγει τον κατάλληλο χώρο,  κοντά σε μια πηγή την Τελφούσα. Στην πηγή όμως ζούσε μια νύμφη,  η οποία για να μη φτάσει στο σημείο να στερηθεί  την προσωπική της λατρεία,  τον παροτρύνει  να χτίσει  τον ναό του στην Κρίσα;  “εν Κρίση ποιήσαι υπο πτυχί Πάρνησι”.

 Έτσι και έγινε.

Οπως προανέφερα κάτω από το ναό περνούσαν τα νερά της πηγής Κασταλίας. Την πηγή τη φύλαγε ένας  δράκοντας, ο Πύθων, ο οποίος δημιουργούσε πρόβλημα στην περιοχή γιατί  κυνηγούσε φονικά, ζώα και ανθρώπους. Ο Απόλλων, χωρίς να χάσει καιρό, τεντώνει το τόξο του και με βέλη τον σκοτώνει. Στην  εξόντωση  αυτή είχε παραβρεθεί η μητέρα του  η Λητώ και η αδελφή του  η Άρτεμις. Ικανοποιημένες από το φόνο επευφήμησαν τον Απόλλωνα κραυγάζοντας  «Ίη, Ίη, Παιάν», που  θα πεί: «Χτύπα τον Παιάνα» όπου ‘’παιάνας’’ είναι λατρευτικός ύμνος. Από τότε δε καθιερώθηκε η λέξη παιάν, δηλωτική  του θριάμβου και της σύγκρουσης (πάιω = κτυπώ, συγκρούομαι).  Από τον Πύθωνα κατά κάποιους πήρε και  το όνομα η ιέρεια Πυθία. Το σώμα του Πύθωνα μόλις σκοτώθηκε, άρχισε να σαπίζει.   Το πύθων πάλι βγαίνει από το ρήμα πύθεσθαι (σαπίζω) εξ αυτού δε και ο τόπος ελέγετο και Πύθων.

Ο Απόλλων γρήγορα κατάλαβε ότι ο καινούργιος  ναός χρειαζόταν και ιερείς. Όταν, εκεί από κάτω στον Κορινθιακό κόλπο, βλέπει ένα κρητικό καράβι  με εμπόρους από την Κνωσό. Πέφτει στη θάλασσα μεταμορφώνεται σε δελφίνι,*  το προφταίνει και ανεβαίνει στο καράβι αλλάζοντας μορφή. Υποχρεώνει τους εμπόρους  να έρθουν  στο ναό και  να αναλάβουν από τούδε και στο εξής καθήκοντα ιερέων, ξεχνώντας φίλους και συγγενείς. Τα γραπτά λένε πως αυτοί  φτάνοντας στους Δελφούς, χόρευαν  κρητικούς χορούς.

¨Όπως διαπιστώνεται  για άλλη μια φορά, αποδεδειγμένα  η Μινωϊκή Κρήτη έχει πρωτοστατίσει σε όλα τα γεγονότα του ελλαδικού χώρου, αλλά εγώ όταν το γράφω με λένε ρατσιστή.

Εως την άλλη εβδομάδα υπομονή για την συνέχεια.    

γιάννης κορναράκης του μάνθου

Υστερόγραφο: Χάρητας οφείλω στην αδελφή μου Μαρία, η οποία  με τις γνώσεις της και  το προσωπικό της αρχείο και  με υποδείξεις με βοήθησε.

• Από ανασκαφές έχει ανευρεθεί  νόμισμα ελληνιστικής εποχής, με τον Απόλλωνα τον Δελφών να κάθεται στον ομφαλό της Γης, ενώ το πίσω μέρος διακοσμείται με δελφίνια.  

Βοηθήματα

1) Λεξικό του αρχαίου Ελληνικού  Κόσμου, Εκδ. Δομή

2) Μαρία Κορναράκη: Προσωπικό Αρχείο

3) Εγκυκλ. Πάπυρος -Λαρούς –Μπριτάννικα

4) «Τα Μαντεία»,  Ιστορικά  τεύχ. 224/2004, Εκδ. Εφημ. Ελευθεροτυπία

5) “Μάντεις και Μαντική”, τεύχ Εκδ. Εφημ. “Ελευθεροτυπία”, τεύχ. 304/2005.